مقدمه
در دهههای اخیر، مسئله جرایم سازمانیافته در آمریکای لاتین و مکزیک، به یکی از پیچیدهترین چالشهای امنیتی، سیاسی و اجتماعی تبدیل شده است. گسترش فعالیت کارتلهای مواد مخدر نهتنها ساختارهای امنیتی دولت را تحتفشار قرار داده، بلکه در بسیاری از مناطق به شکلگیری الگوهای جدیدی از حکمرانی غیررسمی منجر شده است. در چنین شرایطی، خشونت سازمانیافته به بخشی از زندگی روزمره مردم تبدیل شده و بر شاخصهای توسعه انسانی اثرگذار بوده است. در این میان، کارتلها با بهرهگیری از ضعف نهادی، نابرابری اقتصادی و بعضاً فساد بروکراتیک توانستهاند دامنه نفوذ خود را گسترش دهند. رقابت میان گروههای مختلف جنایی نیز به تشدید چرخه خشونت و بیثباتی انجامیده است. ازسویدیگر، واکنش دولتهای روی کار آمده در این کشور، اغلب میان سیاستهای امنیتی-نظامی و رویکردهای اجتماعی در نوسان بوده است. این نوسان، شاید خود به یکی از عوامل تداوم بحران امنیتی تبدیل شده است. همزمان، تأثیرات فرامرزی این پدیده، از مسیر قاچاق مواد مخدر و مهاجرت، به سطح بینالمللی نیز گسترش یافته است. در نتیجه، مسئله کارتلها به یک بحران چندلایه حکمرانی در مکزیک تبدیل شده است.
وقایع
- درگیری مسلحانه میان جناحهای کارتل سینالوآ
درگیریهای خشونتآمیز میان دو جناح اصلی کارتل سینالوآ، یعنی «لوس چاپیتوس» (Los Chapitos) و «لوس مایوس» (Los Mayos)، از مهمترین تحولات امنیتی مکزیک در سالهای اخیر محسوب میشود. نقطه عطف بحران، بازداشت المایو زامبادا از شاخه دوم در آمریکا در ۲۵ ژوئیه ۲۰۲۴ بود؛ رویدادی که به گفته وکیل زامبادا، در پی ربایش و انتقال اجباری او به ایالات متحده توسط خواکین گوسمان لوپس، یکی از پسران خواکین «الچاپو» گوسمان، رخ داد و به تشدید اختلافات میان دو جناح کارتل انجامید. این تنش از سپتامبر ۲۰۲۴ به درگیری آشکار میان دو جناح در ایالت سینالوآ تبدیل شد. خشونتها ابتدا در کولیاکان و مناطق پیرامونی آن شدت گرفت و در ادامه، بهویژه در سال دوم درگیری، به بخشهای جنوبی ایالت از جمله ماساتلان و اسکیناپا نیز گسترش یافت. نتیجه آن موجی از قتل، ناپدیدسازی، آدمربایی، آوارگی داخلی، انسداد جادهها، حملات مسلحانه و فروپاشی بخشی از زندگی اقتصادی و اجتماعی بوده است. نمایشهای عمومی خشونت و حملات هدفمند به چهرههای برجستهای که گمان میرود با رهبران کارتل مرتبط یا منتقد آنها هستند، از جمله اینفلوئنسرهای رسانههای اجتماعی نیز به تبلیغ قدرت جناحهای مختلف و ارعاب پیروان آنها کمک کرده است. در کنار حملات به اعضای گروههای رقیب، تهدید و هدف قرار دادن برخی مقامهای محلی و چهرههای سیاسی نیز به یکی از ابزارهای اعمالنفوذ جناحهای کارتل سینالوآ تبدیل شده است. بر اساس دادههای ACLED، این اقدامات با تلاش گروههای رقیب برای تحکیم کنترل بر مناطق محلی و افزایش نفوذ بر ساختارهای سیاسی و اداری ارتباط دارد[1]. شایانذکر است بر اساس گزارشی که روزنامه الپایش در ۱۸ سپتامبر ۲۰۲۶ منتشر کرد، دادههای دادستانی ایالت سینالوآ نشان میدهد که از آغاز منازعه میان دو جناح، بیش از ۳۸۰۰ قتل و بیش از ۴۴۰۰ مورد ناپدیدشدگی در این ایالت ثبت شده است[2].
- موج خشونت پس از کشتهشدن «المنچو»
در ۲۲ فوریه ۲۰۲۶، نیروهای امنیتی مکزیک در عملیاتی در منطقه تاپالپا در ایالت خالیسکو، «المنچو»، رهبر کارتل خالیسکو نسل نوین را هدف قرار دادند. بنا بر گزارش رویترز و توضیحات وزارت دفاع مکزیک، عملیات نیروهای ویژه این کشور با بهرهگیری از اطلاعات ارائهشده از سوی ایالات متحده انجام شد. المنچو در جریان درگیری مسلحانه با نیروهای امنیتی در منطقه تاپالپا زخمی شد و هنگام انتقال با بالگرد به مکزیکوسیتی جان باخت[3]. پس از کشتهشدن المنچو، اعضای کارتل خالیسکو نسل نوین در اقدامی تلافیجویانه، با آتشزدن خودروها، ایجاد موانع و حمله به برخی تأسیسات تجاری، بخشهایی از شبکه حملونقل مکزیک را مختل کردند. بر اساس گزارش مجموعه امنیتی دولت مکزیک، در مجموع ۲۵۲ مورد انسداد مسیرهای ارتباطی در ۲۰ ایالت ثبت شد که از این میان، ۸۵ مورد مربوط به بزرگراههای فدرال بود. این اقدامات موجب گسترش ناامنی، اختلال در تردد و افزایش نگرانی عمومی در مناطق مختلف کشور شد. این شرایط به حدی آشفته شد که فابیولا کورتس، معلم مدرسهای در مکزیکوسیتی در مصاحبه با رویترز گفت: «متأسفانه، این اولین باری نیست که چنین چیزی را تجربه میکنیم، اما این بار کمی نگرانکنندهتر به نظر میرسد؛ زیرا جانشینی برای این کارتلها وجود ندارد. ما واقعاً امیدواریم که رئیسجمهورمان کاری برای ما انجام دهد، از ما محافظت کند، زیرا صادقانه بگویم، ترس همهجا در خیابانها وجود دارد»[4].
در همین راستا، کاربران رسانههای اجتماعی در خالیسکو از آتشزدن فروشگاهها، داروخانهها، پمپبنزینها و خودروها خبر دادند. بهطوریکه آتشسوزیها، انسداد جادهها و وضعیت هشدار عمومی منجر به تعلیق عملیات بانکی در خالیسکو و ایالتهای همسایه شد[5]. لازم به ذکر است المنچو از سالها پیش تحت تعقیب مقامات قضایی ایالات متحده قرار داشت و وزارت امور خارجه این کشور در ۴ دسامبر ۲۰۲۴، در دوران ریاستجمهوری جو بایدن، جایزه تعیینشده برای ارائه اطلاعات منجر به بازداشت یا محکومیت او را از ۱۰ میلیون دلار به ۱۵ میلیون دلار افزایش داده بود[6].
- پرونده معدنکاران سینالوآ
در ۲۳ ژانویه ۲۰۲۶، ده نفر از کارکنان و پیمانکاران مرتبط با پروژه معدنی پانوکو (Pánuco) متعلق به شرکت کانادایی Vizsla Silver، شامل نیروهای فنی و امنیتی، توسط افراد مسلح از محل اقامت خود در یک مجموعه مسکونی در منطقه کونکوردیا در ایالت سینالوآ ربوده شدند[7]. این منطقه تحت نفوذ کارتل سینالوآ قرار داشت و شرکت Vizsla Silver پس از این حادثه، بهعنوان اقدامی احتیاطی، فعالیتهای عملیاتی مشخصی را در محل پروژه پانوکو و مناطق اطراف آن بهطور موقت تعلیق کرد. این درگیری حول مسیرهای اتصال سینالوآ و دورانگو، فعالیت آزمایشگاههای مخفی تولید مواد مخدر مصنوعی و نفوذ بر اقتصاد رسمی، جایی که معدن نقش مهمی ایفا میکند، میچرخد[8]. در واکنش به این حادثه، دولت مکزیک عملیات گستردهای برای جستوجوی افراد ربودهشده آغاز کرد و بیش از ۱۱۰۰ نفر از نیروهای ارتش، نیروهای ویژه، گارد ملی و مأموران تحقیقاتی را به منطقه اعزام کرد[9]. در جریان این عملیات، بقایای انسانی در گورهای مخفی حوالی منطقه الورده (El Verde) کشف شد. بااینحال، شناسایی هویت قربانیان بهتدریج و از طریق بررسیهای پزشکی قانونی صورت گرفت. شرکت کانادایی Vizsla Silver سرانجام در ۶ آوریل ۲۰۲۶ تأیید کرد که پیکر ۹ نفر از ۱۰ فرد ربودهشده شناسایی شده و یک نفر همچنان مفقود است[10].
تحقیقات اولیه و اعترافات برخی از افراد بازداشتشده نشان داد که قربانیان احتمالاً بهاشتباه اعضای یک گروه رقیب تصور شده بودند، هرچند رئیسجمهور کلائودیا شینباوم تأکید کرد که این فرضیه هنوز به طور قطعی اثبات نشده است. اکثر این افراد در دهه ۳۰ الی ۴۰ زندگی خود بودند[11]. در همین راستا، مایکل کونرت، رئیس و مدیرعامل این شرکت گفت: «این یک نتیجه ویرانگر است و ما به تمام خانوادههای آسیبدیده صمیمانه تسلیت میگوییم. ما در سوگ همکاران و دوستانمان، با حمایت مستمر در کنار آنها ایستادهایم»[12]. در این میان، پیگیری حقوقی این پرونده در ماههای بعد نیز ادامه یافت. در نوامبر ۲۰۲۶، خانوادههای قربانیان خواستار بررسی مسئولیت احتمالی شرکت Vizsla Silver در زمینه ارزیابی مخاطرات امنیتی، حفاظت از کارکنان و همکاری با نهادهای تحقیقاتی شدند. آنان از مقامهای مسئول خواستند اطلاعات و مستندات مرتبط با حادثه را بررسی کنند و درباره احتمال قصور در اتخاذ تدابیر پیشگیرانه تحقیق کنند. این مطالبات، علاوه بر مسئولیت کیفری عاملان مستقیم، مسئله تعهدات شرکتهای تجاری در زمینه حقوق بشر و ایمنی کارکنان در مناطق تحت نفوذ جرایم سازمانیافته را نیز مطرح میکند[13].
چالشها و واکنشها
- آدمربایی، قتل، اخاذی و جذب جوانان
بر اساس شاخص جهانی جرایم سازمانیافته (Global Organized Crime Index) در سال ۲۰۲۵، مکزیک با امتیاز ۷٫۶۸ از ۱۰ در شاخص جرایم سازمانیافته، در میان ۱۹۳ کشور جهان رتبه سوم را کسب کرده است. این کشور همچنین در طبقهبندی منطقهای شاخص، در میان هشت کشور گروه آمریکای مرکزی رتبه نخست را دارد. این رتبهبندی بیانگر گستردگی و نفوذ بازارها و شبکههای جرایم سازمانیافته است و نباید با رتبهبندی عمومی کشورها از نظر نرخ وقوع تمامی جرایم یکسان تلقی شود. در چنین بستری، آدمربایی، قتل، اخاذی و جذب جوانان به شبکههای جنایی از مهمترین چالشهای امنیتی و اجتماعی مکزیک به شمار میروند[14]. شایانذکر است زد و خوردهای باندهای تبهکار در مکزیک شایع بوده و تعداد بیشماری را قربانی میکند؛ فروشندگان خیابانی و رانندگان تاکسی، رستورانداران و کشاورزان، صاحبان کارخانهها و اپراتورهای معدن، بعضاً مجبور به پرداخت پول به باندهای جنایتکار میشوند که گاهی اوقات همان کارتلهایی هستند که مواد مخدر را اداره میکنند[15]. در همین راستا، اسقف کلیسای محلی، رامون کاسترو، در مصاحبه با گاردین بیان داشت: «تصور کنید زنی که تاماله (نوعی غذای سنتی بر پایه ذرت) میفروشد و یا زنی که بستنی میفروشد، مجبور شود به جرایم سازمانیافته پول بدهد؛ این بیسابقه و دلخراش است»[16].
کارتلها با استفاده از خشونت هدفمند شامل قتلهای انتقامی و حذف رقبا، فضای رعب و کنترل اجتماعی را در مناطق مختلف ایجاد کردهاند. در کنار این خشونت مستقیم، آدمربایی نیز بهعنوان ابزار اقتصادی و سیاسی برای اخاذی و فشار بر خانوادهها و نهادها بهکار گرفته میشود. همچنین، این گروهها با بهرهگیری از فقر، بیکاری و ضعف آموزش، جوانان را بهعنوان نیروی انسانی جایگزین جذب کرده و وارد چرخه جرم سازمانیافته میکنند. در نتیجه، این سه سازوکار بهصورت همزمان چرخه بازتولید خشونت و تثبیت قدرت کارتلها را در جامعه تقویت میکند. در این شرایط، حتی با وجود تلاشهای دولت مکزیک، کارتلها با تثبیت و گسترش کنترل خود، با استفاده از تسلیحات سنگین و پهپادها با یکدیگر درگیر شدهاند. آدمرباییها، قتلها و هدف قرار دادن خبرنگاران همچنان گسترده است و دولت در ارائه عدالت برای قربانیان جرایم گذشته، بهویژه جرایم ارتش، با مشکل مواجه است[17]. از مهمترین محرکهای اقتصادی جرایم سازمانیافته در مکزیک میتوان به قاچاق کوکائین از کشورهای تولیدکننده آمریکای جنوبی، بهویژه کلمبیا و اکوادور، از مسیر مکزیک به بازار ایالات متحده و همچنین تولید و قاچاق مواد مخدر مصنوعی، بهویژه فنتانیل و متآمفتامین، اشاره کرد. شبکههای جنایی مکزیک بخشی از پیشسازهای شیمیایی مورد نیاز برای تولید این مواد را از کشورهایی مانند چین و هند تأمین میکنند. در کنار این فعالیتها، اخاذی، قاچاق انسان، سرقت سوخت، استخراج غیرقانونی منابع و پولشویی نیز به گسترش اقتصاد غیرقانونی و تثبیت نفوذ کارتلها کمک کردهاند[18].
- واکنشهای داخلی
پس از نزدیک به دو سال درگیری خونین در ایالت سینالوآ، دولت مکزیک در ژوئن ۲۰۲۶، موفق به دستگیری یکی از فرماندهان مهم کارتل این ایالت شد. در اول ژوئن ۲۰۲۶، نیروهای ارتش مکزیک، گارد ملی و واحد عملیات ویژه امنیت عمومی سینالوآ، گابریل «ن»، معروف به «گابیتو ۸۰»، را در منطقه الروساریو بازداشت کردند. بر اساس اطلاعیه وزارت دفاع مکزیک در ۲ ژوئن، او از فرماندهان منطقهای جناح لوس منورس وابسته به کارتل اقیانوس آرام و از نزدیکان ایوان آرچیوالدو گوسمان، از رهبران جناح لوس چاپیتوس، معرفی شده است. مقامهای امنیتی همچنین اعلام کردند که وی در پروندههای مربوط به آدمربایی، اخاذی و قتل تحت تحقیق قرار دارد و احتمال ارتباط او با ربایش و قتل شش کارگر و چهار پیمانکار مرتبط با یک شرکت معدنی در ۲۳ ژانویه ۲۰۲۶ بررسی میشود. بااینحال، مسئولیت کیفری او در این پرونده باید در فرایند قضایی احراز شود. لازم به ذکر است در جریان این عملیات، سلاح، مهمات، مواد مخدر، وجه نقد و یک دستگاه خودرو نیز توقیف شد و متهم برای ادامه تحقیقات و تعیین وضعیت قضایی در اختیار دادستانی کل جمهوری مکزیک قرار گرفت. این بازداشت پس از دستگیری چندین عضو دیگر مرتبط با این کارتل صورت گرفت و در مجموع این تحولات در بستر درگیریهای مسلحانه میان دو جناح اصلی کارتل سینالوآ رخ داده است؛ درگیریهایی که پس از بازداشت المایو زامبادا در ایالات متحده در ژوئیه ۲۰۲۴ تشدید شد و به رقابت گسترده بر سر کنترل مناطق، مسیرهای قاچاق و شبکههای اقتصادی غیرقانونی انجامید. پرونده ناپدیدشدن ۱۰ معدنکار پروژه معدنی پانوکو نیز یکی از نمودهای مهم این خشونت داخلی است[19]. در همین راستا، پیگیری قضایی این پرونده در ماههای بعد نیز ادامه یافت. نیروهای امنیتی مکزیک در ۸ سپتامبر ۲۰۲۶ دو مظنون دیگر مرتبط با ربایش کارکنان معدن را بازداشت کردند[20]. بر اساس گزارش روزنامه La Jornada در ۱۱ نوامبر ۲۰۲۶، شمار افراد بازداشتشده در ارتباط احتمالی با این پرونده به دستکم ۱۳ نفر رسیده بود؛ بااینحال، سرنوشت یکی از قربانیان همچنان نامعلوم بود و خانوادههای آسیبدیده بر ضرورت استمرار تحقیقات و روشنشدن مسئولیت تمامی عوامل احتمالی تأکید داشتند[21].
رسانه «proceso» مستقر در مکزیکوسیتی نیز طی گزارشی در ماهنامه ماه ژوئن، تحت عنوان «مکزیک، کنترل جنایی»، به گسترش خشونت و نفوذ کارتلها در ساختار حکمرانی این کشور پرداخته است. در این گزارش تأکید میشود که در مکزیک طی سالهای اخیر، گروههای تبهکار از سطح بازیگران غیررسمی فراتر رفته و بهنوعی «حکومت جنایی» تبدیل شدهاند. این وضعیت بهگونهای است که کارتلها نهتنها در کنار دولت، بلکه در بسیاری از مناطق در نقش قدرت اجرایی و تصمیمگیر عمل میکنند. گزارش نشان میدهد که این گروهها از طریق کنترل منابع عمومی مانند آب و همچنین شبکههای اخاذی و آدمربایی، هم منافع اقتصادی و هم قدرت سیاسی خود را تقویت کردهاند. در همین چارچوب به نفوذ کارتل معروف سینالوآ در برخی نهادهای محلی و بخشهای خدماتی، از جمله در مناطق گردشگری اشاره شده است. همچنین این گزارش به تنشهای فزاینده میان دولت مکزیک و ایالات متحده درباره ارتباط احتمالی برخی نخبگان سیاسی با شبکههای جنایی میپردازد. در این میان، دولت فدرال مکزیک تحت فشارهای داخلی و خارجی ناگزیر به انجام عملیاتهای امنیتی و بازداشت برخی مقامات محلی شده است. در مجموع، این گزارش نتیجه میگیرد که مکزیک با پدیده ساختاری حکمرانی جنایی مواجه است که همزمان امنیت، اقتصاد و نظام سیاسی کشور را تحتتأثیر قرار داده است[22].
- واکنشهای بینالمللی
رسانه الپایش مستقر در اسپانیا، طی گزارشی در ژوئن ۲۰۲۶ تحت عنوان «سینالوآ، بین فقدان و زوال»، به بررسی شرایط کارتلهای مواد مخدر در ایالت مذکور پرداخته است. در این گزارش تأکید شده است که درگیری میان دو جناح کارتل این ایالت که بیش از ۲۱ ماه ادامه یافته، ایالت را درگیر مجموعهای از بحرانهای همزمان از جمله خشونت گسترده، فروپاشی انسانی، رکود اقتصادی و بحران اخلاقی کرده است. نویسنده با اشاره به حضور گسترده نیروهای نظامی در شهرها، از نظامیشدن کامل فضای شهری سخن میگوید، درحالیکه این حضور نتوانسته مانع ادامه جنگ کارتلها شود. آدریان لوپز، در این یادداشت، با استناد به دادههای گردآوریشده توسط رسانه مکزیکی Noroeste، شمار مرگهای خشونتآمیز مرتبط با بحران سینالوآ را از سپتامبر ۲۰۲۴ تا زمان انتشار مقاله، ۳۴۰۹ نفر اعلام کرد؛ رقمی که به دلیل تفاوت در شیوه ثبت و طبقهبندی مرگها، از آمار رسمی قتلهای عمدی فراتر میرفت. همچنین بر اساس دادههای شورای امنیت عمومی ایالت سینالوآ، در همین دوره ۳۹۸۰ مورد محرومیت غیرقانونی از آزادی گزارش شده بود. ازسویدیگر، بررسی پایگاهداده مستقلی که رسانه Noroeste با استفاده از اطلاعیههای جستوجوی منتشرشده توسط کمیسیون ایالتی و گروههای خانوادههای ناپدیدشدگان تهیه کرده بود، نشان میداد که دستکم ۷۳ درصد افراد ثبتشده در آن پایگاه، همچنان ناپدید محسوب میشدند. این اختلاف در آمارها و استمرار ناپدیدشدگی شمار زیادی از افراد، نگرانیهای جدی درباره شفافیت دادهها، کارآمدی تحقیقات و میزان بیکیفرمانی را برجسته میکند[23].
آسوشیتدپرس نیز در گزارشی منتشرشده در جریان جام جهانی ۲۰۲۶، به تفاوت چشمگیر میان فضای جشن در شهرهای میزبان مسابقات و شرایط مناطق درگیر خشونت کارتلها پرداخت. بر اساس روایتهای این رسانه، در بخشهایی از ایالتهای سینالوآ، میچوآکان، وراکروس و تامائولیپاس، نگرانی از تیراندازیها، حملات پهپادی و دیگر اقدامات خشونتآمیز شبکههای جنایی باعث شده بود بسیاری از شهروندان از حضور در تجمعات گسترده خودداری کنند و مسابقات را در خانه یا جمعهای کوچک دنبال کنند. بااینحال، در برخی مناطق نیز جشنهای محدود و تحت نظارت نیروهای امنیتی برگزار شد. گزارش نشان میدهد که خشونت سازمانیافته، حتی در جریان یک رویداد بزرگ ورزشی، بر زندگی اجتماعی، احساس امنیت و فعالیت اقتصادی شهروندان تأثیر گذاشته است[24].
در ادامه، رسانه بنآمریکاس مستقر در شیلی نیز طی گزارشی تحت عنوان «ناپدید شدن کارگران Vizsla Silver، ناامنی معادن مکزیک را آشکار میکند»، به مسئله حادثه معدن سینالوآ پرداخته و آن را نشانهای از بحران امنیتی ساختاری در بخش معدن مکزیک دانسته است. این گزارش تأکید میکند که در ۲۳ ژانویه ۲۰۲۶، افراد مسلح به محل اقامت کارگران در نزدیکی شهر کونکوردیا حمله کرده و مهندسان و نیروهای فنی شرکت Vizsla Silver را بهطور خشونتآمیز ربودهاند، بدون آنکه تا روزها هیچ اطلاعاتی از سرنوشت آنان در دست باشد. در واکنش به این حادثه، شرکت فعالیتهای خود را بهطور موقت متوقف کرده و دولت مکزیک عملیات گستردهای با بیش از هزار نیروی نظامی برای جستوجوی افراد مفقود آغاز کرد. گزارش همچنین به واکنش نهادهای صنعتی و مهندسی اشاره میکند که این رخداد را تهدیدی جدی برای سرمایهگذاری و امنیت پروژههای معدنی در مناطق تحت نفوذ جرایم سازمانیافته میدانند. از منظر حقوقی، تحلیلگران در این گزارش تأکید میکنند که نحوه طبقهبندی پرونده بهعنوان «ناپدیدسازی توسط افراد غیردولتی» بهجای آدمربایی، میتواند پیامدهای مهمی در پیگیری قضایی داشته باشد. در نهایت این رسانه نتیجه میگیرد که این حادثه نشانهای از ریسک ساختاری در مناطق معدنی مکزیک است که میتواند هزینههای سرمایهگذاری و ناامنی نیروی کار را بهطور جدی افزایش دهد و اعتبار صنعت معدن کشور را تحتتأثیر قرار دهد[25].
در نهایت، یکی از مهمترین تحولات حقوقبشری مکزیک در سال ۲۰۲۶، اعلام تصمیم کمیته ناپدیدسازی قهری سازمان ملل متحد در ۲ آوریل این سال بود. این کمیته با استناد به ماده ۳۴ کنوانسیون بینالمللی حمایت از تمامی اشخاص در برابر ناپدیدسازی قهری، از دبیرکل سازمان ملل متحد خواست وضعیت مکزیک را برای بررسی اقدامات حمایتی بهصورت فوری به مجمععمومی ارجاع دهد. کمیته اعلام کرد که اطلاعات دریافتی ظاهراً حاوی نشانههای مستدل از وقوع و استمرار ناپدیدسازی قهری در چارچوب حملات گسترده یا نظاممند علیه جمعیت غیرنظامی در دورهها و مناطق مختلف مکزیک است؛ اعمالی که بر اساس ارزیابی مقدماتی کمیته، ممکن است واجد وصف جنایت علیه بشریت باشند. بااینحال، کمیته شواهدی مبنی بر وجود سیاستی در سطح دولت فدرال برای ارتکاب این اعمال احراز نکرد و تأکید داشت که هدف از فرایند ماده ۳۴، جلب حمایت و همکاری بینالمللی است، نه تعیین مسئولیت کیفری فردی[26]. دولت مکزیک در واکنش، ارزیابی کمیته را رد کرد و بر اقدامات خود برای اصلاح ساختارهای جستوجو، تحقیق و مقابله با ناپدیدسازی اشخاص تأکید کرد. این تحول نشاندهنده اهمیت بررسی پیوند میان فعالیت شبکههای جنایی، احتمال مشارکت یا حمایت برخی مأموران دولتی، ضعف سازوکارهای پاسخگویی و تعهدات حقوقبشری دولت مکزیک است[27].
جمعبندی
بررسی تحولات مکزیک در سالهای ۲۰۲۴ تا ۲۰۲۶ نشان میدهد که خشونت ناشی از فعالیت کارتلهای مواد مخدر، فراتر از رقابت بر سر بازارهای غیرقانونی، به ابزاری برای اعمال کنترل سرزمینی، مداخله در فعالیتهای اقتصادی و ارعاب جمعیت غیرنظامی تبدیل شده است. درگیری میان جناحهای «لوس چاپیتوس» و «لوس مایوس» در ایالت سینالوآ که پس از بازداشت المایو زامبادا در ژوئیه ۲۰۲۴ تشدید شد، با هزاران مورد قتل، محرومیت غیرقانونی از آزادی و اختلال گسترده در فعالیتهای اقتصادی و اجتماعی همراه بوده است. همچنین اقدامات تلافیجویانه کارتل خالیسکو نسل نوین پس از کشتهشدن رهبر آن در فوریه ۲۰۲۶، نشاندهنده ظرفیت این شبکهها برای ایجاد اختلال همزمان در امنیت عمومی و زیرساختهای حملونقل است. ربایش ده نفر از کارکنان و پیمانکاران مرتبط با پروژه معدنی پانوکو و تأیید مرگ ۹ نفر از آنان نیز بیانگر گسترش مخاطرات ناشی از جرایم سازمانیافته به محیطهای کاری و فعالیتهای اقتصادی قانونی است. مجموعه این تحولات، در کنار اخاذی سازمانیافته، جذب نیرو و نفوذ در ساختارهای محلی، نشان میدهد که مسئله اصلی صرفاً استمرار خشونت مسلحانه نیست، بلکه توانایی شبکههای جنایی برای تضعیف اقتدار نهادهای عمومی، محدودسازی آزادی و امنیت شهروندان و ایجاد سازوکارهای غیررسمی کنترل اجتماعی و اقتصادی است.
از منظر حقوق بینالملل بشر، قتلهای غیرقانونی، محرومیت خودسرانه از آزادی، ناپدیدشدگی اشخاص و ارعاب شهروندان، حقوق تضمینشده در مواد ۶ و ۹ میثاق بینالمللی حقوق مدنی و سیاسی و مواد ۴، ۵ و ۷ کنوانسیون آمریکایی حقوق بشر را تحتتأثیر قرار میدهند. مطابق ماده ۱(۱) کنوانسیون آمریکایی و ماده ۲ میثاق، دولت مکزیک علاوه بر خودداری از نقض مستقیم حقوق، موظف به اتخاذ تدابیر مقتضی برای حمایت از اشخاص در برابر تعرضات بازیگران غیردولتی است؛ تعهدی که در ارتباط با تضمین رسیدگی قضایی مؤثر و جبران خسارت، با مواد ۸ و ۲۵ کنوانسیون آمریکایی نیز پیوند مییابد. در موضوع ناپدیدسازی اشخاص، تفکیک حقوقی میان اعمال گروههای جنایی مستقل و رفتارهایی که با اجازه، حمایت یا رضایت ضمنی مأموران دولتی صورت میگیرند، ضروری است؛ زیرا مطابق مواد ۲ و ۳ کنوانسیون بینالمللی حمایت از تمامی اشخاص در برابر ناپدیدسازی قهری، وضعیت انتساب رفتار به دولت در تعریف ناپدیدسازی قهری و تعهد به تحقیق درباره اقدامات اشخاص خصوصی اهمیت تعیینکننده دارد. تصمیم اعلامشده کمیته ناپدیدسازی قهری سازمان ملل متحد در ۲ آوریل ۲۰۲۶ برای درخواست ارجاع وضعیت مکزیک به مجمععمومی بر اساس ماده ۳۴ کنوانسیون نیز ضرورت بررسی ابعاد ساختاری ناپدیدسازیها و تقویت همکاریهای بینالمللی را برجسته ساخته است؛ بیآنکه این تصمیم بهتنهایی به معنای احراز مسئولیت کیفری اشخاص یا انتساب تمامی موارد ناپدیدشدگی به دولت مکزیک باشد. افزون بر این، مواد ۲۴ و ۲۵ کنوانسیون سازمان ملل متحد علیه جرایم سازمانیافته فراملی، مبنایی برای حمایت از شهود، مساعدت به قربانیان و فراهمسازی امکان مطالبه جبران خسارت فراهم میکنند. در پرونده کارکنان معدن نیز اصول ۱۷ تا ۲۲ اصول راهنمای سازمان ملل متحد درباره تجارت و حقوق بشر، بهعنوان استانداردهایی غیرالزامآور، چارچوب ارزیابی مسئولیت شرکتها در شناسایی و کاهش مخاطرات حقوقبشری و رسیدگی به آثار زیانبار احتمالی فعالیتهای اقتصادی را مشخص میسازند.
برایناساس، پاسخ حقوقبشری به بحران مکزیک مستلزم اتخاذ رویکردی مبتنی بر تحقیق قضایی ساختاری است که بهجای محدودشدن به شناسایی و تعقیب عاملان مستقیم، الگوهای تکرارشونده خشونت، سلسلهمراتب فرماندهی کارتلها، شبکههای تأمین مالی و احتمال تبانی یا مشارکت مأموران دولتی را نیز بررسی کند. در پروندههای سینالوآ و ربایش کارکنان معدن پانوکو، تحقیقات باید مطابق استانداردهای پروتکل مینهسوتا درباره تحقیق در مرگهای بالقوه غیرقانونی و اصول راهنمای کمیته ناپدیدسازی قهری درباره جستوجوی اشخاص ناپدیدشده، با حفظ زنجیره نگهداری ادله، بررسی دادههای ارتباطی و مکانی، مستندسازی پزشکی قانونی و تطبیق اطلاعات ژنتیکی قربانیان با نمونههای خانوادگی انجام شود. مطابق ماده ۱۲ و بندهای ۲ تا ۴ ماده ۲۴ کنوانسیون ناپدیدسازی قهری و اصل ۱۳ اصول راهنمای کمیته درباره جستوجوی اشخاص ناپدیدشده، فرایند جستوجو و تحقیقات کیفری باید بهصورت هماهنگ و مکمل یکدیگر انجام شوند. ادامه جستوجو نباید به صدور حکم محکومیت، تبرئه یا مختومهشدن پرونده کیفری مشروط شود و تا زمان روشنشدن سرنوشت و محل حضور فرد ناپدیدشده استمرار یابد. همزمان، حق خانوادهها بر اطلاع از روند تحقیقات، مشارکت مؤثر در جستوجو و دسترسی به جبران خسارت باید تضمین شود. در سطح نهادی، اولویت باید بر تقویت قابلیت تبادل اطلاعات و رفع ناهماهنگی میان سامانه ملی ثبت اشخاص ناپدیدشده و مکانیابینشده (RNPDNO)، پایگاههای اطلاعاتی دادستانیها و سازوکارهای شناسایی پزشکی قانونی قرار گیرد. تدوین معیارهای یکسان برای ثبت و طبقهبندی موارد ناپدیدسازی قهری، ناپدیدسازی توسط اشخاص خصوصی و آدمربایی، همراه با حسابرسی مستقل دادهها، ثبت سوابق اصلاح اطلاعات و امکان تطبیق وضعیت پروندههای قضایی با نتایج عملیات جستوجو، میتواند به شناسایی الگوهای تکرارشونده و ارزیابی دقیقتر عملکرد نهادهای مسئول کمک کند. در پرونده شرکت Vizsla Silver نیز ارزیابی مستقل اسناد مربوط به شناسایی مخاطرات امنیتی، هشدارهای دریافتی، تدابیر حفاظت از کارکنان و پیمانکاران و اقدامات شرکت پس از وقوع حادثه، بر اساس اصول ۱۷ تا ۲۲ اصول راهنمای سازمان ملل متحد درباره تجارت و حقوق بشر، ضروری است؛ بدون آنکه مسئولیت حقوقی شرکت پیشاپیش مفروض گرفته شود. افزون بر این، دولت مکزیک باید با بهرهگیری از سازوکارهای همکاری قضایی مندرج در کنوانسیون پالرمو، بهویژه ماده ۱۸، مسیرهای فرامرزی تأمین مالی و پشتیبانی شبکههای جنایی را در چارچوب تحقیقات کیفری پیگیری کند. در نهایت، سنجش اجرای تعهدات بینالمللی مکزیک نباید صرفاً بر تعداد بازداشتها یا عملیات امنیتی استوار باشد، بلکه باید بر شاخصهای قابل راستیآزمایی همچون میزان شناسایی سرنوشت ناپدیدشدگان، کیفیت و استقلال تحقیقات، پیشرفت رسیدگیهای قضایی، حمایت مؤثر از شهود و خانوادهها و اجرای اقدامات جبرانی متمرکز شود.
منابع
[1] Fernanda Arocha. M., & Pellegrini, S. (225, May 7). How the Sinaloa Cartel rift is redrawing Mexico’s criminal map. ACLED. From: https://acleddata.com/report/how-sinaloa-cartel-rift-redrawing-mexicos-criminal-map
[2] Vizcarra, M. (2026, September 18). Desaparecido desde hace dos días un ciudadano estadounidense en Sinaloa. El País. From: https://elpais.com/mexico/2026-09-18/desaparecido-desde-hace-dos-dias-un-ciudadano-estadounidense-en-sinaloa.html
[3] Diaz, L., & Gottesdiener, L. (2026, February 22). Mexican military kills cartel boss ‘El Mencho’ in US-backed raid. Reuters. From: https://www.reuters.com/world/americas/mexican-drug-lord-el-mencho-killed-military-operation-government-source-2026-02-22/
[4] Cortes, R., & Pelaez-fernandez, A., & Morland, S. (2026, February 24). Romantic tryst led to Mexican cartel leader’s capture, death. Reuters. From: https://www.reuters.com/world/americas/least-25-soldiers-died-after-raid-mexicos-most-wanted-cartel-leader-2026-02-23/
[5] Suarez, K. (2026, February 23). Stores, gas stations, and banks: businesses targeted after El Mencho’s death. EL PAÍS. From: https://elpais.com/mexico/2026-02-23/tiendas-gasolineras-y-bancos-los-negocios-atacados-tras-la-muerte-de-el-mencho.html
[6] Ferri, P. (2026, February 22). Most-wanted drug lord Nemesio Oseguera, ‘El Mencho,’ is taken down in a security operation. EL PAÍS. From: https://elpais.com/mexico/2026-02-22/cae-nemesio-oseguera-el-mencho-el-narco-mas-buscado-en-un-operativo-de-seguridad.html
[7] RCI. (2026, April 7). Vancouver-based mining company confirms the deaths of 9 of 10 workers kidnapped in Mexico. RCI. From: https://ici.radio-canada.ca/rci/en/news/2244187/vancouver-based-mining-company-confirms-the-deaths-of-9-of-10-workers-kidnapped-in-mexico
[8] Ferri, P. (2026, February 11). Loose ends in the disappearance of the Sinaloa miners: Another case of horror in Mexico. EL PAÍS. From: https://english.elpais.com/international/2026-02-11/loose-ends-in-the-disappearance-of-the-sinaloa-miners-another-case-of-horror-in-mexico.html
[9] Diaz, L. (2026, February 7). Mexican authorities find remains matching one of 10 kidnapped miners. Reuters. From: https://www.reuters.com/world/americas/mexican-authorities-find-remains-matching-one-10-kidnapped-miners-2026-02-07/
[10] Duran, P. (2026, April 7). Nine of 10 Kidnapped Vizsla Silver Workers Found Dead. Mexico Business News. From: https://mexicobusiness.news/mining/news/nine-10-kidnapped-vizsla-silver-workers-found-dead
[11] MND Staff. (2026, April 7). Vizsla Silver confirms 9 of 10 missing Sinaloa mine workers have been found dead. MND. From: https://mexiconewsdaily.com/news/vizsla-silver-miners-sinaloa/
[12] Wilson, J. (2026, April 9). Nine of 10 abducted Vizsla Silver workers confirmed dead near Mexican project site. Canadian Occupational Safety. From: https://www.thesafetymag.com/ca/topics/safety-and-ppe/nine-of-10-abducted-vizsla-silver-workers-confirmed-dead-near-mexican-project-site/547416
[13] Gómez Lima, C. (2026, November 11). Familias de mineros de Concordia exigen investigar posibles omisiones de Vizsla Silver. La Jornada. From: https://www.jornada.com.mx/noticia/2026/11/11/estados/familias-de-mineros-de-concordia-exigen-investigar-posibles-omisiones-de-vizsla-silver
[14] Global Organized Crime Index. (2025). Mexico. Global Organized Crime Index. From: https://ocindex.net/country/mexico
[15] McDonnell, P., & Sánchez Vidal, C. (2025, December 16). In Mexico, ‘invisible crime’ of extortion exacts heavy toll. Los Angeles Times. From: https://www.latimes.com/world-nation/story/2025-12-16/crime-that-haunts-mexico-sowing-fear-disrupting-life-extortion
[16] Lopez, O. (2026, June 3). Kidnappings, threats and ‘protection fees’: how can Mexico confront rise in deadly extortion. The Guardian. From: https://www.theguardian.com/world/2026/jun/03/how-can-mexico-confront-rise-in-deadly-extortion
[17] Center for Preventive Action. (2026, February 24). Criminal Violence in Mexico. Council on Foreign Relations. From: https://www.cfr.org/global-conflict-tracker/conflict/criminal-violence-mexico
[18] Ellis, E. (2025, April 29). Transnational Organized Crime in Mexico and the Government’s Response. Florida International University. From: https://gordoninstitute.fiu.edu/news-events/the-policy-spotlight/2025/transnational-organized-crime-in-mexico-and-the-governments-response.html
[19] Flores Ramírez, P. (2026, June 2). The government tightens the net around Los Chapitos with the arrest of one of their regional leaders in Sinaloa. EL PAÍS. From: https://elpais.com/mexico/2026-06-02/el-gobierno-estrecha-el-cerco-sobre-los-chapitos-con-la-detencion-de-uno-de-sus-jefes-regionales.html
[20] Castillo García, G. (2026, September 8). Detienen a dos presuntos integrantes de Los Chapitos por secuestro de mineros en Concordia, Sinaloa. La Jornada. From: https://www.jornada.com.mx/noticia/2026/09/08/politica/detienen-a-dos-presuntos-integrantes-de-los-chapitos-por-secuestro-de-mineros
[21] Gómez Lima, C. (2026, November 11). Familias de mineros de Concordia exigen investigar posibles omisiones de Vizsla Silver. La Jornada. From: https://www.jornada.com.mx/noticia/2026/11/11/estados/familias-de-mineros-de-concordia-exigen-investigar-posibles-omisiones-de-vizsla-silver
[22] Carrasco Araizaga, J. (2026, May 30). Mexico, Criminal Control. Proceso. From: https://www.proceso.com.mx/reportajes/2026/5/30/mexico-control-criminal-372878.html
[23] Lopez, A. (2026, June 18). Sinaloa, between loss and deterioration. EL PAÍS. From: https://elpais.com/mexico/opinion/2026-06-18/sinaloa-entre-la-perdida-y-el-deterioro.html
[24] Verza, M., & Ibarra, A. (2026, June 26). Mexico’s World Cup joy muted in regions gripped by cartel violence. The Associated Press. From: https://apnews.com/article/world-cup-mexico-cartel-violence-a57e6d07b88ec4f24bd1988eb9e71a26
[25] Bnamericas. (2026, February 3). Vizsla workers’ disappearance exposes mining insecurity in Mexico. Bnamericas. From: https://www.bnamericas.com/en/analysis/disappearance-of-vizsla-workers-exposes-mining-insecurity-in-mexico
[26] Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights. (2026, April 2). Mexico: UN committee requests General Assembly consideration of enforced disappearance situation. OHCHR. From: https://www.ohchr.org/en/press-releases/2026/04/mexico-un-committee-requests-general-assembly-consideration-enforced
[27] Secretaría de Relaciones Exteriores. (2026, April 2). Mexico rejects UN Committee on Enforced Disappearances report for omitting progress since 2018. Government of Mexico. From: https://www.gob.mx/sre/prensa/mexico-rejects-un-committee-on-enforced-disappearances-report-for-omitting-progress-since-2018






