رسول موگویی
دانشجوی دکتری روابط بینالملل، دانشگاه اصفهان
مقدمه
مسئله پایان حیات در دهههای اخیر به یکی از مناقشهبرانگیزترین موضوعات در تقاطع حقوق، پزشکی، اخلاق و حقوق بشر تبدیل شده است. پیشرفتهای پزشکی از یک سو امکان تداوم حیات را در شرایطی فراهم کرده که پیشتر ممکن نبود و ازسویدیگر، پرسشهایی تازه درباره حدود مداخله پزشکی، خودمختاری بیمار و حق تصمیمگیری درباره نحوه پایان زندگی ایجاد کرده است. در این میان، مفاهیمی مانند آتانازی، خودکشی مساعدت شده و کمک پزشکی به مرگ، اگرچه از نظر حقوقی و اجرایی یکسان نیستند، همگی بهنحوی با تصمیم فرد درباره پایان حیات پیوند دارند. آتانازی بهطورکلی ناظر بر پایاندادن عمدی به زندگی فرد به درخواست او و با مداخله مستقیم شخص ثالث (معمولاً پزشک) است؛ درحالیکه برخی الگوهای کمک به مرگ بر خودمصرفی داروی کشنده توسط خود فرد استوارند. همین تفاوتهای مفهومی سبب شده است که نظامهای حقوقی مختلف، پاسخهای متفاوتی به این موضوع ارائه کنند.
تصویب قانون جدید در فرانسه نیز در همین بستر قابلارزیابی است؛ قانونی که نشاندهنده ورود فرانسه به مرحلهای تازه در تنظیم حقوقی مسائل مرتبط با پایان حیات و بررسی حدود مداخله پزشکی در این حوزه است. اهمیت این تحول تنها به حقوق داخلی فرانسه محدود نمیشود، بلکه به دلیل پیوند آن با تجربههای مشابه در دیگر کشورها و نیز با مباحث مربوط به حق حیات، کرامت انسانی، رضایت آزادانه و مسئولیت اجتماعی، واجد ابعاد گستردهتری است. ازاینرو، بررسی قانون فرانسه میتواند تصویری روشنتر از تحول معاصر در تنظیم حقوقی پایان حیات و چالشهای ناشی از آن ارائه دهد.
قانون کمک به مرگ در فرانسه
تصویب قانون «حق کمک به مرگ» (Droit à l’aide à mourir) در فرانسه، اقدامی مهم و درعینحال، چالشبرانگیز در حوزه پزشکی و درمان در این کشور محسوب میشود. فرانسه که به طور سنتی کاتولیک است، تا قبل از این قانون، با سؤالات حقوقی، پزشکی، اخلاقی و مذهبی در مورد گزینههای پایان زندگی دستوپنجه نرم میکرد؛ از جمله قوانین موجود که به پزشکان اجازه میداد تا بیماران لاعلاج را قبل از مرگ آرام نگه دارند اما اجازه خودکشی کمکی و آتانازی را نمیداد (Australian National Review, 2026). اما این قانون چارچوبی مشخص برای درخواست و دریافت کمک پزشکی بهمنظور پایاندادن به زندگی در شرایط خاص ایجاد کرده است. قرائت نهایی این قانون به شماره ۸۲۸۰ در پانزدهم جولای 2026 انجام شد و با 291 رأی موافق در مقابل 241 رأی مخالف به تصویب مجلس شورای ملی فرانسه رسید (French National Assembly, 2026a). شورای قانون اساسی فرانسه نیز در تاریخ 14 آگوست، این قانون را تأیید نمود و نهایتاً 5 روز بعد نیز در روزنامه رسمی فرانسه منتشر گردید (French National Assembly, 2026b).
این پیشنهاد قانونی با هدف ایجاد حق برخورداری از کمک به مرگ برای افرادی تنظیم شده است که از یک بیماری شدید و درمانناپذیر رنج میبرند و این بیماری حیات آنان را در معرض خطر قرار داده است. قانون مذکور در درجه اول خودکشی با کمک پزشکی را در نظر گرفته و به بیماران واجد شرایط اجازه میدهد تحت شرایط سختگیرانه داروهای کشنده دریافت و خوددرمانی کنند. فقط به کسانی که از نظر جسمی قادر به انجام این کار نیستند، اجازه داده میشود از پزشک یا پرستار کمک بگیرند؛ بیمارانی که میخواهند به زندگی خود پایان دهند باید حداقل ۱۸ سال سن داشته باشند و شهروند فرانسه یا ساکن قانونی فرانسه باشند (Ruffino, 2026). در روند قانونی تعریف شده، پزشک، فرد را درباره وضعیت سلامت او، چشمانداز تحول این وضعیت و نیز درمانها و سازوکارهای حمایتی موجود آگاه میکند؛ همچنین به فرد اطلاع میدهد که میتواند از همراهی و مراقبتهای تسکینی موضوع ماده بهرهمند شود و در صورت تمایل او، اطمینان حاصل میکند که امکان دسترسی به این خدمات برایش فراهم باشد؛ بعلاوه اینکه به فرد و نزدیکان او پیشنهاد میکند که برای دریافت حمایت به روانشناس یا روانپزشک ارجاع شوند و در صورت تمایل، امکان دسترسی آنان به این خدمات را فراهم میکند؛ همینطور به فرد اعلام میکند که میتواند در هر زمان از درخواست خود منصرف شود (Dufour, 2026).
بهطورکلی، برای دسترسی به «کمک به مرگ»، فرد باید همزمان پنج شرط را دارا باشد: حداقل ۱۸ سال سن داشته باشد؛ تابعیت فرانسه داشته یا بهطور قانونی و باثبات در این کشور اقامت داشته باشد؛ به بیماری شدید و درمانناپذیری مبتلا باشد که حیات او را در معرض خطر قرار داده و در مرحله پیشرفته یا پایانی قرار گرفته باشد؛ از رنج ناشی از بیماری رنج ببرد که یا نسبت به درمان مقاوم است، در صورت امتناع یا قطع درمان، از نظر خود بیمار تحملناپذیر تلقی میشود و در نهایت، قادر باشد اراده خود را بهصورت آزادانه و آگاهانه ابراز کند. صرف رنج روانی برای برخورداری از این حق کافی نیست و افرادی که در زمان درخواست دچار اختلال شدید در قدرت تشخیص هستند، مشمول این امکان نمیشوند (Vie publique, 2026).
این پیشنهاد در ادامه وعده انتخاباتی امانوئل مکرون در سال ۲۰۲۲، نتایج کنوانسیون شهروندی درباره پایان حیات و لایحه مربوط به همراهی و پایان حیات که در سال ۲۰۲۴ ارائه شده بود، تدوین شد. متن مقرر میکند که شخصی که چنین درخواستی را ابراز کرده است، تحت شرایطی معین بتواند به یک ماده کشنده دسترسی پیدا کند تا آن را خود مصرف کند یا درصورتیکه از نظر جسمی قادر به انجام این کار نباشد، پزشک یا پرستار آن را به وی اعمال کند. ازاینرو، کمک به مرگ در این قانون هم خودکشی مساعدتشده و هم آتانازی را در بر میگیرد (Bonfanti-Dossat & Milon, 2026). تاکنون، فرانسه آتانازی غیرفعال مانند خودداری از ادامه حمایت مصنوعی از حیات و نیز آرامبخشی عمیق پیش از مرگ را مجاز دانسته بود؛ اما افرادی که خواهان گزینههای فعال برای پایاندادن به حیات خود بودند، ناچار بودند به کشورهایی سفر کنند که کمک به مرگ در آنها قانونی است. با تصویب این قانون، فرانسه به گروه کوچکی از کشورها از جمله هلند، بلژیک و کانادا میپیوندد (Henley, 2026).
تجربیات مشابه در سایر کشورهای جهان
پیش از فرانسه، شماری از کشورها و حوزههای قضایی که عمدتاً از کشورهای توسعهیافته و متعلق به فرهنگ اصطلاحاً غربی هستند، با رویکردها، محدودیتها و ضوابط متفاوت، اشکالی از کمک به مرگ یا پایاندادن داوطلبانه به حیات را در نظام حقوقی خود به رسمیت شناختهاند. البته این تجربهها از حیث شرایط دسترسی، دامنه شمول، نقش پزشک، نحوه ابراز رضایت و شیوه انجام فرایند یکسان نیستند و هر کشور چارچوب حقوقی خاص خود را ایجاد کرده است. بااینحال، بررسی آنها میتواند زمینه مناسبی برای مقایسه با الگوی جدید فرانسه و فهم جایگاه آن در میان دیگر نظامهای حقوقی فراهم کند.
برای نمونه، بلژیک سیستمی شبیه آنچه فرانسه تصویب نموده است، داراست. در بلژیک، آتانازی فعال تحت شرایط قانونی مشخص مجاز است و فرد میتواند در صورت احراز شرایط مقرر، درخواست خود را برای انجام عمل منتهی به مرگ ارائه کند. طبق قانون این کشور، فرد بالغ یا صغیر دارای استقلال حقوقی که هوشیار و دارای اهلیت باشد و همچنین، در شرایطی خاص، فرد صغیر فاقد استقلال حقوقی که از قدرت تشخیص و درک کافی برخوردار باشد، میتواند چنین درخواستی را مطرح نماید. از مهمترین اصول حاکم بر این نظام آن است که درخواست باید مستقیماً از سوی خود شخص مطرح شود و امکان جانشینی اراده نزدیکان یا اعضای خانواده در این زمینه وجود ندارد؛ بنابراین، هیچیک از نزدیکان نمیتوانند حتی در صورت وجود رابطه خانوادگی بسیار نزدیک، بهجای شخص ذینفع درخواست آتانازی ارائه کنند (Public Health, Food Chain Safety and Environment, n.d).
در هلند نیز، آتانازی و خودکشی مساعدتشده بر اساس مواد ۲۹۳ و ۲۹۴ قانون کیفری این کشور، در اصل جرم محسوب میشوند. بااینحال، قانونگذار برای مواردی که فرایند توسط پزشک و با رعایت الزامات خاص قانونی انجام شود، استثنا قائل شده است. این استثنا زمانی اعمال میشود که پزشک شش معیار قانونی «مراقبت مقتضی» را رعایت کرده باشد؛ معیارهایی که در قانون پایاندادن به حیات بنا به درخواست و خودکشی مساعدتشده (قانون فرایندهای نظارتی) تصریح شدهاند. برایناساس، درخواست بیمار باید داوطلبانه، آگاهانه و سنجیده باشد، رنج وی تحملناپذیر و بدون چشمانداز بهبود تشخیص داده شود و بیمار نیز از وضعیت پزشکی و چشمانداز بیماری خود اطلاع کافی داشته باشد. علاوه بر این، پزشک و بیمار باید به این نتیجه برسند که هیچ گزینه معقول دیگری برای وضعیت موجود وجود ندارد. پزشک همچنین موظف است با دستکم یک پزشک مستقل دیگر مشورت کند و در اجرای فرایند نیز اصول مراقبت و دقت پزشکی لازم را رعایت نماید (Government of the Netherlands, n.d).
علاوه بر کشورهای مذکور، یکی دیگر از کشورهایی که در این زمینه قانونگذاری کرده است، نیوزیلند است. این کشور در سال 2019 «قانون انتخاب پایان عمر» را به تصویب رساند و اجرای آن از سال 2021 آغاز شد. این قانون با هدف ایجاد امکان قانونی برای افرادی تصویب شده است که به بیماری لاعلاج مبتلا هستند و در عین حال، مجموعهای از معیارهای معین قانونی و پزشکی را دارا میباشند. در چارچوب این قانون، شخص واجد شرایط میتواند درخواست کمک پزشکی برای پایان دادن به زندگی خود را مطرح کند و درخواست او باید بر اساس فرایندی مشخص مورد بررسی قرار گیرد. به گفته دولت نیوزیلند، هدف از تصویب این قانون آن بوده است که امکان دسترسی قانونی و ضابطهمند به کمک پزشکی برای پایان حیات در اختیار افرادی قرار گیرد که شرایط مقرر را دارا هستند (New Zealand Government, n.d).
در ایالات متحده نیز کمک پزشکی به مرگ در سطح فدرال به رسمیت شناخته نشده، اما شماری از ایالتها و حوزههای قضایی آن را تحت شرایط مشخص قانونی کردهاند. یکی از نخستین نمونهها، ایالت اورگان است که «قانون مرگ با کرامت» آن از سال ۱۹۹۷ به بیماران مبتلا به بیماری پایانی اجازه میدهد داروی کشنده تجویزشده توسط پزشک را شخصاً مصرف کنند (Oregon Health Authority, n.d). الگوی مشابهی در ایالتهایی مانند واشینگتن نیز وجود دارد که سال 2008 تصویب شده و در آن، برخورداری از اهلیت تصمیمگیری، ابتلا به بیماری علاجناپذیر با پیشبینی مرگ در مدت محدود (شش ماه) و ساکن بودن در این ایالت، از شرایط اصلی استفاده از این امکان به شمار میرود (Washington State Department of Health, n.d).
با وجود مواردی که در این بخش به آنها اشاره شد و البته نمونههای دیگر، دولت سوئیس رویکرد متفاوتی نسبت به آتانازی فعال اتخاذ کرده است. نظام حقوقی سوئیس، قتل عمدی بهمنظور کاهش درد و رنج شخص دیگر، یعنی آنچه در ادبیات حقوقی و پزشکی به آتانازی فعال معروف است را جرم میداند و اجازه نمیدهد شخص دیگری مستقیماً عمل مرگآور را بر بیمار اعمال کند. در مقابل، آتانازی غیرفعال که ناظر بر عدم آغاز، انصراف یا قطع اقدامات پزشکی افزایشدهنده طول عمر است، در این کشور جرمانگاری نشده و هرچند عنوان مستقلی در قانون مجازات ندارد، در چارچوبهای پزشکی و حقوقی مشخص مجاز تلقی میشود (Switzerland Federal Office of Justice, 2026)؛ بنابراین، نظام سوئیس میان اقدام مستقیم برای ایجاد مرگ و خودداری از ادامه اقدامات حفظکننده حیات تمایز روشنی قائل شده است.
موافقان و مخالفان قانون در فرانسه
این قانون همانند بسیاری از قوانین دیگر، مخالفان و موافقان زیادی را در فرانسه روبروی یکدیگر قرار داده است؛ بهطوری که لایحه سه بار در مجلس سنا رد شد و نهایتاً در مجلس شورای ملی پذیرفته شد. در مجلس سنا آرا بسیار نزدیک به هم بود؛ در آخرین رأیگیری، لایحه در این مجلس با 169 در مقابل 164 رای رد شد (David, 2026). بررسیها نشان میدهد که مخالفان نزدیک به 500 اصلاحیه را به لایحه وارد نمودند (Bonverlet, 2026) که نشان میدهد که بحث و جدلهای جدی برای تصویب این قانون میان موافقان و مخالفان جریان داشته است.
آن رینود، نماینده انجمن حق مرگ با عزت فرانسه (ADMD) بهعنوان یکی از موافقان، گفت: «آیا هنوز هم میتوان آن را زندگی نامید وقتی رنج آنقدر زیاد است که دیگر نمیتوانید کاری انجام دهید؟ مردم زمانی که رنجشان غیرقابلتحمل شده و دیگر تسکینی برایشان نباشد، میتوانند خودشان تصمیم بگیرند که چه زمانی و چگونه میخواهند بمیرند» (Reuters, 2026). همچنین حامیان، این لایحه را بهعنوان یک مورد «متعادل» و «ایمن» ستایش کردهاند و ضمانتهایی را ارائه میدهند تا اطمینان حاصل شود که توسل به مرگ کمکی یک استثنا باقی میماند. بااینحال، منتقدان آن استدلال میکنند که ضمانتهای ارائه شده برای جلوگیری از سوءاستفاده علیه افراد دارای معلولیت یا بیماری لاعلاج، کافی نیست (Jérôme, 2026). یکی از مخالفان جدی دراینرابطه، نهادهای مذهبی و در راس آنها کلیسای کاتولیک بوده است. اندکی پس از رأیگیری، کلیسای کاتولیک فرانسه در بیانیهای مطبوعاتی اعلام کرد که این قانون نشاندهنده یک گسست جدی در تاریخ این کشور است؛ کلیسا هشدار داد که آثار این قانون از هماکنون در حال آشکار شدن است و تأکید کرد که این قانون رابطه جامعه را با آسیبپذیری، سالمندی، معلولیت یا بیماری تغییر خواهد داد (EFE, 2026). در این راستا، یک اسقف تهدید کرده است که از حضور نمایندگانی که از این قانون حمایت کرده و میکنند، در مراسم عشای ربانی جلوگیری خواهد کرد (Al Jazeera, 2026). گروه ضد آتانازی «آلیانس ویتا» نیز در نامهای سرگشاده به مکرون گفت: «باید تمام تلاشها انجام شود تا اطمینان حاصل شود افرادی که رنج میبرند، دسترسی فوری به مراقبتهای تسکینی و حمایت دارند. ارائه مرگ بهعنوان یک راهحل مطلوب هرگز نمیتواند پاسخی قابلقبول به رنج باشد و مغایر با کرامت انسانی است» (Corbet., & Petrequin, 2026). همچنین گروه «آزادی نهایی» در بیانیهای نوشت: «برای دسترسی به این کمکهای پایان عمر، فرد باید مجموعهای از معیارهای پزشکی بهخصوص محدودکننده را داشته باشد و تنها خواستههای او کافی نخواهد بود؛ برای گروه آزادی نهایی، این منطق اساساً عقبافتاده است. در یک دموکراسی، این به فرد بستگی دارد که آزادانه و با آگاهی کامل عمل کند و تصمیم بگیرد که آیا زندگیاش به پایان رسیده است یا خیر» (Radziemski, 2026).
بهطورکلی مخالفان عمدتاً چند ایراد اصلی را دررابطهبا قانون کمک به مرگ مطرح میکنند:
- با اینکه یک هیئت تخصصی دررابطهبا یک بیمار تشکیل میشود، اما تصمیمگیرنده نهایی تنها یک پزشک باشد؛
- حضور روانشناس یا متخصص سلامت روان در فرایند تصمیم فرد باید الزامی باشد؛
- فرایند کلی درخواست تا اجرا 17 روز و فرصت تأمل اجباری، تنها 48 ساعت است که بسیار محدود است؛
- کنترل اصلی نباید پس از مرگ بیمار باشد چون عملاً با مرگ فرد، اگر اشتباهی در فرایند رخ داده باشد، امکان جبران از بین رفته است (Bonfanti-Dossat & Milon, 2026)؛
- معیارهای برخورداری از کمک به مرگ، بهویژه مفهوم «مرحله پیشرفته» بیماری و «رنج تحملناپذیر»، میتواند تا حدی تفسیرپذیر باشد؛
- دسترسی واقعی و کافی به مراقبتهای تسکینی و حمایتهای درمانی و اجتماعی پیش از انتخاب کمک به مرگ باید تضمین شود.
چالشهای حقوق بشری
تصویب قانون کمک به مرگ در فرانسه، در کنار شناسایی دامنهای تازه برای خودمختاری فردی در پایان حیات که موافقان آن تأکید دارند، پرسشهای مهمی را درباره نسبت این حق با حق حیات، کرامت انسانی، رضایت آزادانه و حمایت از اشخاص آسیبپذیر ایجاد کرده است. از همین رو، ارزیابی این قانون تنها به مفاد آن محدود نمیشود و باید تضمینهای پیشبینیشده برای جلوگیری از فشار، سوءاستفاده و تصمیمگیری غیرآزاد نیز موردتوجه قرار گیرد. از یک سو باید مقرراتی برای حمایت از بیماران در برابر سوءاستفاده و اجبار وضع شود و ازسویدیگر نباید آنقدر مانع ایجاد کرد که دسترسی بیمار به این امکان عملاً بیش از حد دشوار شود. همین موضوع محدودیت چارچوب صرفاً مبتنی بر حقوق را نیز آشکار میکند؛ زیرا حق فرد برای دسترسی به کمک پزشکی به مرگ، ضرورتاً با تعهدات اجتماعی برای اطمینان از داوطلبانهبودن تصمیم او و جلوگیری از پیامدهای زیانبار برای دیگران محدود میشود (Buchbinder, 2018). یکی از استدلالهای اصلی در مناقشه مربوط به کمک به مرگ این است که هیچ نظام قانونی بهاندازه کافی ایمن وجود ندارد که بتواند از افراد آسیبپذیر حمایت کند. سازمان «Care Not Killing» مستقر در لندن این نگرانی را بهخوبی چنین بیان میکند: «حق مردن میتواند بهسادگی به وظیفه مردن تبدیل شود». برایناساس، ازآنجاکه افراد آسیبپذیر شایسته حمایتاند، هرگونه کاهش محدودیتهای قانونی و اجازهدادن به کمک به مرگ میتواند خطرناک باشد (Mullock., & Lewis, 2025).
طبق ارزیابی سازمان ملل متحد، با وجود پیشرفتهای قابلتوجه در شناسایی حقوق افراد دارای معلولیت در سطوح بینالمللی و ملی، برداشتهای منفی عمیقاً ریشهدار درباره ارزش زندگی آنان همچنان مانعی گسترده در همه جوامع است. این برداشتها در چیزی ریشه دارند که از آن با عنوان توانسالاری (ableism) یاد میشود؛ نظامی ارزشی که برخی ویژگیهای متعارف بدن و ذهن را برای برخورداری از زندگی ارزشمند ضروری تلقی میکند. بر اساس معیارهای سختگیرانه درباره ظاهر، کارکرد و رفتار، نگرشهای توانسالارانه تجربه معلولیت را نوعی بداقبالی میدانند که به رنج و محرومیت منجر میشود و بهطور مستمر ارزش حیات انسان را کاهش میدهد (UN, 2019). اما این تلقی از معلولین نباید به این منجر شود که آنها از حق حیات و البته دریافت انواع خدمات مرتبط با شهروندی خود محروم شوند. مثلاً دررابطهبا فرانسه، کنوانسیون حقوق افراد دارای معلولیت به این کشور توصیه نموده است که تدابیری برای تضمین دسترسی افراد دارای معلولیت به مسکن مقرونبهصرفه و قابلدسترس بر اساس انتخاب فردی و خارج از هر نوع مکان تجمعی اندیشیده شود؛ همچنین توصیه شده است که یک جدول زمانی و معیارهایی برای دستیابی به دسترسی کامل افراد دارای معلولیت به خدمات اجتماعی رایج، مانند آموزش، بهداشت، کار و اشتغال تعیین شده و دسترسی به حمایت برای زندگی مستقل و در جامعه، مانند بودجههای تحت هدایت کاربر و پشتیبانی شخصی و قادر ساختن افراد دارای معلولیت به اعمال حق انتخاب و کنترل بر زندگی خود، تضمین گردد (UN, 2025a). این موارد علاوه بر آنکه حقوحقوق افراد دارای شرایط خاص را در جامعه به رسمیت شناخته و بیشازپیش تضمین میکند، میتواند مشوق و محرکی بسیار قوی باشد که از درخواست وی جهت پایاندادن به زندگیاش جلوگیری نماید.
بهطورکلی، هرگونه نظام قانونی مرتبط با کمک پزشکی به مرگ باید با احتیاط ویژه و با محوریت حمایت از حق حیات و جلوگیری از تبعیض علیه افراد دارای معلولیت تنظیم شود. کمیته حقوق افراد دارای معلولیت سازمان ملل متحد هشدار میدهد که اگر معلولیت، رنج یا کیفیت زندگی پایین بهگونهای تفسیر شود که بهطور مستقیم یا غیرمستقیم مبنای دسترسی به مرگ خودخواسته قرار گیرد، این امر میتواند بازتابی از نگرشهای توانسالارانه و تبعیضآمیز باشد. همچنین، انتخاب فرد تنها زمانی میتواند واقعاً آزادانه تلقی شود که عوامل ساختاری مانند فقر، کمبود دسترسی به خدمات درمانی، فقدان مسکن مناسب، انزوای اجتماعی و نبود حمایتهای روانی و اجتماعی بر تصمیم او اثر نگذاشته باشند (UN, 2025b).
نتیجهگیری
قانون جدید فرانسه نشان میدهد که تنظیم حقوقی پایان حیات به طراحی سازوکاری وابسته است که هم خودمختاری فرد را به رسمیت بشناسد و هم از تبدیل این خودمختاری به تصمیمی ناشی از فشار، نابرابری یا فقدان حمایت اجتماعی جلوگیری کند. تجربه فرانسه در کنار نمونههای بلژیک، هلند، نیوزیلند، آمریکا و سوئیس نشان میدهد که تفاوت اصلی میان نظامها، بیش از اصل پذیرش یا رد کمک به مرگ، در نوع تضمینها، سطح مداخله پزشک، نحوه احراز رضایت و میزان نظارت نهفته است. از این منظر، کیفیت قانونگذاری در این حوزه را باید نهفقط بر اساس شناسایی حق انتخاب، بلکه بر مبنای توان آن در حفاظت همزمان از آزادی و آسیبپذیری انسان سنجید.
درعینحال، مهمترین چالش حقوق بشری این قوانین در جایی آشکار میشود که شرایط اجتماعی و اقتصادی بر تصمیم فرد اثر میگذارد. اگر فقر، انزوای اجتماعی، کمبود مراقبت تسکینی، دسترسی ناکافی به خدمات درمانی یا نگرشهای تبعیضآمیز نسبت به معلولیت در شکلگیری درخواست پایان حیات نقش داشته باشند، دشوار است که آن تصمیم را صرفاً نتیجه اراده آزاد فرد دانست؛ بنابراین، مشروعیت چنین نظامی وابسته به وجود تضمینهای واقعی برای زندگی با کرامت است؛ یعنی همانقدر که قانون امکان مرگ را تنظیم میکند، باید امکانات مادی، درمانی و حمایتی لازم برای ادامه زندگی را نیز تضمین کند. ازاینحیث، قانون فرانسه را میتوان نه پایان یک مناقشه، بلکه آغاز مرحلهای تازه از بحث درباره مرز میان خودمختاری، حمایت و مسئولیت دولت در قبال حیات انسان دانست.
منابع
- French National Assembly. (2026a, July 15). Analysis of Vote No. 8280, 17th Legislature. French National Assembly. From: https://questions.assemblee-nationale.fr/dyn/17/scrutins/8280
- French National Assembly. (2026b, August 19). End of Life, 17th Legislature. French National Assembly. From: https://questions.assemblee-nationale.fr/dyn/17/dossiers/DLR5L17N51670
- Bonfanti-Dossat, C., & Milon, A. (2026, August 17). Bill on the Right to Assistance in Dying. Le Sénat. From: https://www.senat.fr/travaux-parlementaires/textes-legislatifs/la-loi-en-clair/proposition-de-loi-relative-au-droit-a-laide-a-mourir.html
- Bonfanti-Dossat, C., & Milon, A. (2026, January 7). Bill on the Right to Assistance in Dying. Le Sénat. From: https://www.senat.fr/rap/l25-264/l25-2644.html
- Jérôme, B. (2026, July 15). What’s in France’s assisted-dying law. Le Monde. From: https://www.lemonde.fr/en/france/article/2026/07/15/what-s-in-france-s-assisted-dying-law_6755479_8.html
- (2026, July 1). French parliament approves landmark assisted-dying bill. Reuters. From: https://www.reuters.com/legal/litigation/french-parliament-votes-landmark-assisted-dying-bill-2026-07-15/
- Ruffino, G. (2026, July 15). French parliament passes assisted dying bill for some terminally ill adults. Euro News. From: https://www.euronews.com/my-europe/2026/07/15/french-parliament-passes-assisted-dying-bill-for-some-terminally-ill-adults
- Henley, J. (2026, August 19). France’s ‘aid in dying’ law comes into effect after constitutional approval. The Guardian. From: https://www.theguardian.com/world/2026/aug/19/france-assisted-dying-law-comes-into-effect
- (2026, July 15). France approves law legalizing euthanasia and assisted suicide. EFE. From: https://efe.com/english/health/2026-07-16/france-approves-law-legalizing-euthanasia-and-assisted-suicide/
- Corbet, S., & Petrequin, S. (2026, July 16). France’s National Assembly gives final approval to assisted-dying bill after years of debate. The Associated Press. From: https://apnews.com/article/france-medically-assisted-dying-euthanasia-vote-628a8191b3756ae1fb2cc0e429526b67
- Al Jazeera. (2026, July 15). French Parliament approves landmark assisted-dying bill. Al Jazeera. From: https://www.aljazeera.com/amp/news/2026/7/15/french-parliament-approves-landmark-assisted-dying-bill
- Australian National Review. (2026, July 16). France’s Lower House of Parliament Adopts Final Text of Landmark Right-to-die Law. Australian National Review. From: https://anr.news/politics/frances-lower-house-of-parliament-adopts-final-text-of-landmark-right-to-die-law/
- David, R. (2026, July 7). End of Life: The Senate Rejects the Right to Assistance in Dying for the Third and Final Time; the National Assembly Now Has the Final Say. Public Sénat. From: https://www.publicsenat.fr/actualites/parlementaire/fin-de-vie-le-senat-rejette-pour-la-troisieme-et-derniere-fois-le-droit-a-laide-a-mourir-le-dernier-mot-va-desormais-a-lassemblee-nationale
- Bonverlet, S. (2026, June 8). Assistance in Dying: The Final Stretch Before the Adoption of a Major Social Reform. LCP. From: https://lcp.fr/actualites/aide-a-mourir-derniere-ligne-droite-avant-l-aboutissement-d-une-reforme-societale
- Radziemski, L. (2026, July 15). French Parliament approves assisted dying bill after yearslong debate. Courthouse News Service. From: https://www.courthousenews.com/french-parliament-approves-assisted-dying-bill-after-yearslong-debate/
- Public Health, Food Chain Safety and Environment. (n.d). Euthanasia in Belgium. Public Health, Food Chain Safety and Environment. From: https://www.health.belgium.be/fr/themes/sante/votre-sante/euthanasie/euthanasie-belgique
- Government of the Netherlands. (n.d). Is euthanasia legal in the Netherlands. Government of the Netherlands. From: https://www.government.nl/themes/family-health-and-care/euthanasia/is-euthanasia-allowed
- New Zealand Government. (n.d). End of Life Choice Act 2019. New Zealand Government. From: https://www.legislation.govt.nz/act/public/2019/67/en/latest/#DLM7285905
- Switzerland Federal Office of Justice. (2026, March 5). The various forms of euthanasia and their position in law. Switzerland Federal Office of Justice. From: https://www.bj.admin.ch/en/the-various-forms-of-euthanasia
- (2019, December 17). Rights of persons with disabilities, Report of the Special Rapporteur on the rights of persons with disabilities. UN. From: https://digitallibrary.un.org/record/3872393/files/A_HRC_43_41-EN.pdf
- (2025, November 19). Convention on the Rights of Persons with Disabilities, Report on follow-up to the concluding observations of the Committee on the Rights of Persons with Disabilities. UN. From: https://docstore.ohchr.org/SelfServices/FilesHandler.ashx?enc=8Qw8IYz5Gk00f%2FpsQpk0aj9I65nqsf1uk4m%2B24sIG022h2U1ZTcvV4UYsSKusytMJ6rFwMERPYq3BjWGasEmsA%3D%3D
- (2025, April 15). Convention on the Rights of Persons with Disabilities, Concluding observations on the combined second and third periodic reports of Canada. UN. From: https://docstore.ohchr.org/SelfServices/FilesHandler.ashx?enc=lBp0l%2F2GgUjRyCLkzJUNvu2iJ2%2FhuHuQegWG1EYceuhmYKWPAG17VSFgYFNPBFVSmF7wbVYr8yXdWqHNNS8jJQ%3D%3D
- Mullock, A., & Lewis, J. (2025). Assisted dying, vulnerability, and the potential value of prospective legal authorization. PubMed Central. From: https://doi.org/10.1093/medlaw/fwaf014
- Buchbinder, M. (2018). Access to Aid-in-Dying in the United States: Shifting the Debate From Rights to Justice. PubMed Central. From: https://doi.org/10.2105/AJPH.2018.304352
- Oregon Health Authority. (n.d). Oregon’s Death with Dignity Act. Oregon Health Authority. From: https://www.oregon.gov/oha/ph/providerpartnerresources/evaluationresearch/deathwithdignityact/pages/index.aspx
- Washington State Department of Health. (n.d). Death with Dignity Act. Washington State Department of Health. From: https://doh.wa.gov/data-and-statistical-reports/health-statistics/death-dignity-act
- Dufour, O. (2026, July 15). What Does the Bill on the Right to Assistance in Dying, Which the National Assembly Is Preparing to Vote On, Contain. Actu-Juridique.fr. From: https://www.actu-juridique.fr/sante-droit-medical/bioethique/que-contient-la-proposition-de-loi-sur-le-droit-a-laide-a-mourir-que-sapprete-a-voter-lassemblee-nationale/
- Vie publique. (2026, August 19). Law of 18 August 2026 on the Right to Assistance in Dying. Vie publique. From: https://www.vie-publique.fr/loi/298544-loi-fin-de-vie-droit-laide-mourir-18-aout-2026
