گزارش خبری: سیاست ضدجنگ و گفتمان حقوق بشری اسپانیا در مواجهه با جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران

مقدمه

در پی تشدید تنش‌های نظامی و شروع حملات ایالات متحده و اسرائیل علیه ایران از نهم اسفند 1404، مواضع برخی دولت‌های اروپایی به شاخصی مهم برای سنجش پایبندی آن‌ها به اصول حقوق بین‌الملل و ارزش‌های حقوق بشری تبدیل شد. در این میان، دولت نخست‌وزیر پدرو سانچز در اسپانیا، با اتخاذ رویکردی متمایز نسبت به برخی دولت‌های قاره سبز، نه‌تنها از همراهی با این اقدامات نظامی خودداری کرد، بلکه با صراحت آن‌ها را مغایر با چارچوب‌های حقوقی بین‌المللی ارزیابی نمود. تأکید بر «نه به جنگ»، مخالفت با اقدامات یک‌جانبه و پافشاری بر راه‌حل‌های دیپلماتیک، نشان‌دهنده نوعی بازتعریف نقش اسپانیا در نظم بین‌الملل معاصر است؛ نقشی که بیش از پیش بر چندجانبه‌گرایی، حاکمیت قانون و صیانت از جان غیرنظامیان استوار است. این موضع‌گیری، در بستری شکل گرفت که بسیاری از بازیگران سیاسی یا در سکوت قرار گرفتند یا به‌صورت ضمنی از اقدامات نظامی حمایت کردند؛ امری که اهمیت رویکرد اسپانیا را دوچندان می‌سازد. در همین راستا، گزارش حاضر در پی آن است تا با بررسی دقیق این مواضع، نشان دهد چگونه اسپانیا در این بازه زمانی، از رهگذر عدم همراهی با جنگ و تأکید بر اصول بنیادین حقوق بشر، به الگویی قابل تأمل در میان بسیاری از کشورهای اروپایی بدل شده است.

وقایع

اسپانیا که همواره منتقد اسرائیل و از کشورهای حامی حقوق فلسطینیان در سال‌های اخیر بوده است، بلافاصله پس از شروع حملات آمریکا و رژیم اسرائیل علیه ایران در صبح نهم اسفند، مخالفت علنی خود را ابراز نموده و آن را محکوم نمود. واکنش مادرید صریح‌تر از بسیاری از رهبران بین‌المللی دیگر بود که عموماً خواستار خویشتن‌داری، حفاظت از غیرنظامیان و احترام به قوانین بین‌المللی شدند، بدون اینکه مستقیماً از ایالات متحده یا اسرائیل انتقاد کنند؛ پدرو سانچز، نخست‌وزیر این کشور، در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «ما اقدام نظامی یک‌جانبه ایالات متحده و اسرائیل را که نشان‌دهنده تشدید تنش است و به نظم بین‌المللی نامطمئن‌تر و خصمانه‌تر کمک می‌کند، رد می‌کنیم»[1]. سانچز در اظهاراتی دیگر، گفت: «ما صرفاً از ترس اقدامات تلافی‌جویانه کسی، در اقدامی که برای جهان زیان‌بار است و با ارزش‌ها و منافع ما مغایرت دارد، همدست نخواهیم شد»؛ او با برجسته‌کردن اثرات جانبی منفی جنگ عراق، از افزایش تروریسم جهادی گرفته تا افزایش شدید قیمت انرژی، گفت: «این‌گونه است که فجایع بزرگ بشریت آغاز می‌شوند… شما نمی‌توانید با سرنوشت میلیون‌ها نفر رولت روسی بازی کنید». وی استدلال کرد که پیامدهای حمله به ایران نیز به همان اندازه جنگ‌های قبلی مبهم بوده است[2]. آقای سانچز یک روز پس از اعلام قصد وزرای اسرائیلی برای تصرف جنوب لبنان گفت: «نخست‌وزیر اسرائیل، بنیامین نتانیاهو که بیش‌ازپیش جسارت یافته است، قصد دارد همان ویرانی و رنجی را که بر غزه تحمیل کرد، بر لبنان نیز تحمیل کند. منصفانه نیست که کسی جهان را به آتش بکشد و بقیه ما ناچار باشیم خاکستر آن را فرو ببریم»[3]؛ او همچنین در راستای حمایت از لبنان و پس از آنکه با شروع آتش‌بس میان ایران و آمریکا، لبنان شامل آتش‌بس نشده بود، اعلام کرد که اتحادیه اروپا باید توافق‌نامه تجاری-سیاسی امضا شده با اسرائیل در سال 1995 را به حالت تعلیق دربیاورد[4].

اسپانیا، ایرلند و نروژ در ۲۸ مه ۲۰۲۴ رسماً کشور فلسطین را به رسمیت شناختند و اسلوونی نیز اندکی بعد به این جمع پیوست. این کشورها از نخستین کشورهای اروپای غربی بودند که در موج جدید شناسایی فلسطین چنین اقدامی انجام دادند[5]. پس از شروع جنگ علیه ایران نیز، اسپانیا تنها کشور بزرگ اتحادیه اروپا بوده است که به‌طور صریح حملات مشترک آمریکا و اسرائیل علیه ایران را مورد انتقاد قرار داده، درحالی‌که سایر دولت‌های اروپایی صرفاً حملات ایران به کشورهای منطقه را محکوم کرده‌اند؛ برای نمونه، بیانیه اتحادیه اروپا درباره تحولات خاورمیانه که با هماهنگی کایا کالاس، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا و از جانب ۲۷ کشور عضو صادر شد، بر «حداکثر خویشتن‌داری، حفاظت از غیرنظامیان و احترام کامل به حقوق بین‌الملل، از جمله اصول منشور ملل متحد و حقوق بشردوستانه بین‌المللی» تأکید کرد. بااین‌حال، این بیانیه حملات اولیه آمریکا و اسرائیل علیه ایران را صریحاً محکوم نکرد و در مقابل، حملات ایران و نقض حاکمیت چند کشور منطقه را «توجیه‌ناپذیر» خواند[6].

اسپانیا با اتخاذ موضعی صریح علیه حملات اسرائیل به لبنان و جنگ گسترده‌تر علیه ایران، خود را به‌عنوان یکی از منتقدان غربی اصلی سیاست‌های نظامی آمریکا و اسرائیل مطرح کرده است. وزیر خارجه اسپانیا این جنگ را «بزرگ‌ترین حمله به تمدنی مبتنی بر عقلانیت، صلح و قانون» توصیف کرد و دولت مادرید، اسرائیل را به نقض حقوق بین‌الملل و بی‌اعتنایی به آتش‌بس در لبنان متهم کرده است. در همین راستا، اسپانیا استفاده از حریم هوایی و تأسیسات نظامی تحت حاکمیت خود را برای پروازها و عملیات مرتبط با حملات علیه ایران ممنوع کرد و پدرو سانچز خواستار تعلیق توافق همکاری اتحادیه اروپا با اسرائیل شد[7]. خوزه مانوئل آلبارس، وزیر امور خارجه اسپانیا، در پاسخ به پرسشی درباره استفاده احتمالی هواپیماهای نظامی آمریکا از حریم هوایی و پایگاه‌های اسپانیا، به تلویزیون عمومی این کشور گفت: «بر اساس تمام اطلاعاتی که در اختیار دارم، از پایگاه‌های ما برای این عملیات نظامی استفاده نمی‌شود.» او با اشاره به پایگاه هوایی مورون و پایگاه دریایی روتا افزود: «دولت اسپانیا اجازه استفاده از این پایگاه‌ها را برای هیچ اقدامی خارج از چارچوب توافق‌های موجود یا مغایر با موازین سازمان ملل متحد نخواهد داد». همچنین وزیر دفاع اسپانیا، مارگاریتا روبلز اظهار داشت: «این پایگاه‌ها پشتیبانی ارائه نخواهند داد، مگر در مواردی که از منظر بشردوستانه ضروری باشد»[8].

چالش‌ها و واکنش‌ها

• اختلافات بودجه‌ای در ناتو

یکی از مهم‌ترین چالش‌های پیش‌روی اسپانیا در این سال‌های اخیر، تشدید اختلافات با برخی اعضای ناتو، به‌ویژه ایالات متحده، بر سر میزان مشارکت مالی و تعهدات دفاعی بود. دولت پدرو سانچز پیش‌تر نیز با افزایش هدف‌گذاری هزینه‌های دفاعی تا سطوح موردنظر ناتو (نظیر ۵ درصد تولید ناخالص داخلی) مخالفت کرده و بر ضرورت توازن میان تعهدات امنیتی و اولویت‌های اجتماعی-اقتصادی تأکید داشته است. طبق برآورد ناتو در آن مقطع، هزینه‌های دفاعی اسپانیا در سال ۲۰۲۴ حدود ۱.۲۸ درصد تولید ناخالص داخلی بود که پایین‌ترین نسبت در میان اعضای این ائتلاف محسوب می‌شد[9]. در همین راستا، پدرو سانچز، پیشنهاد ناتو برای افزایش بودجه دفاعی کشورهای عضو به ۵ درصد از تولید ناخالص داخلی خود را رد کرد و گفت که این ایده «نه‌تنها غیرمنطقی، بلکه نتیجه معکوس» خواهد داشت؛ او عواقب احتمالی چنین افزایشی را زیر سؤال برد و گفت که این امر با دولت رفاه اسپانیا و دیدگاه آن نسبت به جهان سازگار نخواهد بود[10]. دولت سانچز در سال ۲۰۲۵ روند افزایش هزینه‌های دفاعی را تسریع کرد و اعلام نمود که اسپانیا به هدف پیشین ۲ درصدی ناتو دست خواهد یافت. بااین‌حال، مادرید از پذیرش هدف جدید هزینه‌کرد ۵ درصد تولید ناخالص داخلی تا سال ۲۰۳۵ خودداری کرد و استدلال نمود که اسپانیا می‌تواند با اختصاص حدود ۲.۱ درصد تولید ناخالص داخلی، تعهدات تعیین‌شده خود در زمینه نیرو، تجهیزات و قابلیت‌های دفاعی را انجام دهد[11]. این موضع، در بستر جنگ ایران و عدم همراهی اسپانیا با عملیات نظامی، به عاملی مضاعف برای تنش تبدیل شد و از سوی دونالد ترامپ به‌عنوان نشانه‌ای از «عدم همراهی» متحدان اروپایی تلقی گردید. در همین چارچوب، برخی مقامات آمریکایی خواستار بازنگری در نحوه تعامل با متحدانی شدند که از منظر آنان سهم کافی در هزینه‌های امنیتی یا عملیات‌های مشترک ندارند. بااین‌حال، مقامات اسپانیایی تأکید کردند که تعهد این کشور به ناتو همچنان پابرجاست، اما این تعهد نباید به معنای همراهی بی‌قیدوشرط با سیاست‌های نظامی یا افزایش نامتوازن هزینه‌های دفاعی تلقی شود. در مجموع، این اختلافات نشان‌دهنده پیوند میان منازعات ژئوپلیتیکی و شکاف‌های ساختاری در درون ناتو، به‌ویژه در زمینه توزیع بار مالی و تعریف حدود مسئولیت‌های امنیتی است.

• واکنش‌های داخلی

بر اساس نتایج دو نظرسنجی جدید، حزب سوسیالیست حاکم در اسپانیا به رهبری پدرو سانچز پس از اتخاذ موضع صریح در مخالفت با جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران، با افزایش حمایت رأی‌دهندگان مواجه شده است. این داده‌ها نشان می‌دهد که پویایی‌های سیاسی در اسپانیا در حال تغییر است؛ به‌گونه‌ای که حزب راست افراطی «Vox» با کاهش حمایت روبه‌رو شده، درحالی‌که احزاب جریان اصلی جایگاه خود را تقویت کرده‌اند. سانچز از جمله معدود رهبران غربی است که این جنگ را «غیرقانونی» و «بی‌پروا» توصیف کرده و دولت او با بستن حریم هوایی به روی هواپیماهای آمریکایی مرتبط با حملات علیه ایران و همچنین ممنوعیت استفاده از پایگاه‌های مشترک نظامی در جنوب اسپانیا، این موضع را به‌صورت عملی نیز اجرا کرده است. با وجود انتقادهای احزاب مخالف، این سیاست بر افکار عمومی تأثیرگذار بوده است؛ به‌گونه‌ای که نظرسنجی مرکز دولتی پژوهش‌های جامعه‌شناختی اسپانیا (CIS) نشان داد ۸۵ درصد پاسخ‌دهندگان با جنگ مخالف بودند. در نظرسنجی مؤسسه سیگما دوس برای روزنامه ال‌موندو، حمایت از حزب سوسیالیست از ۲۶.۴ درصد به ۲۷.۷ درصد افزایش یافت و در نظرسنجی مؤسسه 40dB برای روزنامه ال‌پایس نیز این رقم به ۲۸.۶ درصد رسید. در مقابل، حمایت از حزب راست افراطی Vox به‌ترتیب به ۱۷.۱ و ۱۸.۷ درصد کاهش یافت. بااین‌حال، حزب مردم همچنان با ۳۲.۵ و ۳۱.۱ درصد در صدر دو نظرسنجی قرار داشت[12].

یولاندا دیاز، معاون نخست‌وزیر اسپانیا، در حمایت از موضع دولت این کشور و البته در نقد مواضع اورزولا فون در لاین، رئیس کمیسیون اروپا، در مورد ایران، با تأکید بر ضرورت پایبندی مطلق به حقوق بین‌الملل اعلام کرد که هرگونه عدول از این اصول «نوعی بربریت» محسوب می‌شود. وی رویکرد مبتنی بر «واقع‌گرایی منفعت‌محور» که از سوی رئیس کمیسیون اروپا مطرح شده بود را ناکافی دانست و تصریح کرد که نمی‌توان با نادیده‌گرفتن قواعد حقوقی، مشروعیت اقدامات نظامی را توجیه کرد. دیاز ضمن تأکید بر همبستگی با مردم ایران، خاطرنشان کرد که تحقق عدالت نمی‌تواند از مسیر اقدامات یک‌جانبه و خارج از چارچوب حقوقی دنبال شود. او جنگ علیه ایران را صراحتاً «غیرقانونی» خواند و آن را ناقض قوانین سازمان ملل متحد و اصول بنیادین منشور آن دانست. این موضع‌گیری در شرایطی بیان شد که برخی نهادهای اروپایی تلاش داشتند با عبور از چارچوب‌های سنتی حقوق بین‌الملل، قرائتی مبتنی بر «رئالیسم» از تحولات ارائه دهند؛ رویکردی که با مخالفت جدی مقامات اسپانیایی مواجه شد[13].

خوزه مانوئل آلبارس، وزیر خارجه اسپانیا، در حمایت از موضع دولت این کشور و در واکنش به تشدید تنش‌ها پیرامون جنگ ایران، بر ضرورت کاهش تنش، مذاکره و پایبندی به حقوق بین‌الملل تأکید کرد و حملات هوایی آمریکا و اسرائیل را آغازگر «چرخه‌ای جدید از خشونت، درگیری و بی‌ثباتی» در خاورمیانه دانست. او هشدار داد که تبدیل جنگ به ابزار طبیعی موازنه قدرت، پیامدهای غیرقابل‌پیش‌بینی به همراه خواهد داشت و تصریح کرد که «خشونت هرگز صلح، ثبات یا دموکراسی به همراه نمی‌آورد، بلکه تنها به هرج‌ومرج بیشتر منجر می‌شود»؛ آلبارس همچنین ضمن رد اتهامات وزیر خارجه اسرائیل مبنی بر حمایت اسپانیا از رژیم‌های استبدادی، این ادعا را مضحک و بی‌اساس توصیف کرد و بر انسجام سیاست خارجی اسپانیا در دفاع از صلح، ثبات جهانی، منشور ملل متحد و حقوق بین‌الملل در بحران‌های مختلف تأکید نمود. وی با اشاره به اینکه اسپانیا در موضوعاتی چون به‌رسمیت‌شناسی فلسطین نیز پیشگام بوده، ادعای انزوای مادرید در اتحادیه اروپا را رد کرد و آن را بازتاب «اکثریت قاطع جامعه اسپانیا و بسیاری از کشورهای جهان» دانست[14].

• واکنش‌های بین‌المللی

واکنش دولت آمریکا به‌عنوان یکی از کشورهای مهاجم علیه ایران نسبت به موضع اسپانیا، نسبتاً شدید بود و این مسئله حتی در اظهارنظرهای رسمی نیز منعکس شد. بر اساس گزارش خبرگزاری رویترز، یک ایمیل داخلی در پنتاگون مجموعه‌ای از گزینه‌های پیشنهادی را برای اعمال فشار بر متحدان ناتویی که از حمایت از عملیات آمریکا علیه ایران خودداری کرده بودند، مطرح کرده است. این گزینه‌ها هنوز به سیاست رسمی دولت آمریکا یا تصمیم ناتو تبدیل نشده بودند؛ یکی از گزینه‌های مطرح‌شده، کنارگذاشتن کشورهای «دشوار»، از جمله اسپانیا، از برخی سمت‌ها یا موقعیت‌های مهم و نمادین در ساختار ناتو بود. این پیشنهادها در واکنش به امتناع مادرید از اعطای دسترسی به پایگاه‌ها، استقرار یا استفاده از تسهیلات نظامی و عبور از حریم هوایی اسپانیا که در ادبیات نظامی آمریکا با عنوان «دسترسی، استقرار و عبور هوایی» یا ABO شناخته می‌شود، برای حمله به ایران شکل‌گرفته و از سوی مقامات آمریکایی به‌عنوان «حداقل انتظار از متحدان ناتو» توصیف شده است. در همین چارچوب، دولت ترامپ نیز به‌صراحت از متحدان اروپایی به دلیل عدم همراهی انتقاد کرده و حتی احتمال خروج آمریکا از ناتو را مطرح ساخته است. به گزارش رویترز، این رویکردها با هدف کاهش «حس استحقاق» در میان کشورهای اروپایی و ارسال پیامی قاطع به آنان طراحی شده‌اند. بااین‌حال، مقامات اسپانیایی از جمله پدرو سانچز این گزارش‌ها را فاقد مبنای رسمی دانسته و تأکید کرده‌اند که سیاست خارجی این کشور بر اسناد رسمی و اصول حقوق بین‌الملل استوار است[15].

بر اساس گزارش خبرگزاری رویترز، سفارت ایران در مادرید اعلام کرد که به دلیل پایبندی اسپانیا به حقوق بین‌الملل، تهران نسبت به هرگونه درخواست احتمالی مادرید در ارتباط با عبور از تنگه هرمز رویکردی مساعد خواهد داشت. این موضع به‌عنوان نخستین پیشنهاد از این نوع به یک کشور عضو اتحادیه اروپا تفسیر شد، اما به معنای تضمین خودکار یا نامشروط عبور همه کشتی‌های اسپانیایی نبود. این اظهارنظر در شرایطی مطرح شد که اسپانیا از نخستین کشورهایی بود که حملات آمریکا و اسرائیل علیه ایران را بی‌پروا و غیرقانونی توصیف کرد. هم‌زمان، وزارت امور خارجه ایران در یادداشتی به سازمان ملل متحد اعلام کرده بود که کشتی‌های «غیرمتخاصم» در صورت هماهنگی با مقامات ایرانی می‌توانند از این تنگه عبور کنند. این تحولات در بستر اختلال گسترده در انتقال نفت و گاز مایع رخ داده است، هرچند نشانه‌هایی از کاهش محدودیت‌ها برای برخی کشورها پس از رایزنی‌های دیپلماتیک مشاهده شده بود[16].

رسانه خبری سی‌ان‌ان نیز در گزارشی، به موضع نخست‌وزیر اسپانیا در قبال جنگ علیه ایران پرداخته است. در این گزارش آمده است: درحالی‌که بسیاری از رهبران اروپایی تلاش کردند میان حمایت محدود از اقدامات نظامی آمریکا علیه ایران و هشدار نسبت به گسترش جنگ توازن برقرار کنند، پدرو سانچز رویکردی متفاوت اتخاذ کرد و با صراحت حملات آمریکا را مورد انتقاد قرار داد؛ موضعی که خشم و تهدیدهای ترامپ را در پی داشته، اما دولت اسپانیا نه‌تنها عقب‌نشینی نکرده بلکه بر آن تأکید کرده است. سانچز استفاده آمریکا از پایگاه‌های مشترک روتا و مورون و سایر امکانات واقع در قلمرو اسپانیا را برای عملیات مرتبط با حمله به ایران ممنوع کرد و در واکنش به تهدیدهای تجاری ترامپ، در یک سخنرانی تلویزیونی با پیام «نه به جنگ» ظاهر شد و تأکید کرد که کشورش به دلیل ترس از اقدامات تلافی‌جویانه در چنین سیاست‌هایی شریک نخواهد شد. درحالی‌که برخی کشورهای اروپایی مانند آلمان و ایتالیا همکاری بیشتری نشان داده‌اند و بریتانیا نیز در نهایت استفاده محدود از پایگاه‌های خود را پذیرفته، اسپانیا موضعی ثابت و منتقدانه حفظ کرده است. این اختلافات، شکاف در رویکرد اروپا نسبت به جنگ را برجسته کرده و سانچز را به یکی از چهره‌های متمایز در میان رهبران غربی تبدیل کرده است. در داخل نیز این موضع‌گیری می‌تواند به تقویت جایگاه سیاسی او کمک کند، به‌ویژه در شرایطی که محبوبیت ترامپ در اسپانیا پایین است. در مجموع، سیاست اسپانیا در قبال این جنگ ترکیبی از مخالفت حقوقی، عدم همراهی عملی و تقابل سیاسی با ایالات متحده را نشان می‌دهد[17].

در ادامه، رسانه دویچه‌وله طی گزارشی، به موضع اسپانیا و شکاف میان اعضای اتحادیه اروپا پرداخته است. در این گزارش آمده است: در پی جنگ ایران، روابط ایالات متحده و اسپانیا با تنش قابل‌توجهی مواجه شد؛ به‌طوری‌که دونالد ترامپ در دیدار با فردریش مرتس، صدراعظم آلمان، به‌شدت از اسپانیا انتقاد کرد و تهدید نمود روابط تجاری با این کشور را قطع خواهد کرد. در این میان، نحوه مواجهه سایر کشورهای اروپایی نیز بر پیچیدگی اوضاع افزود؛ به‌گونه‌ای که فردریش مرتز، صدراعظم آلمان، در دیدار با رئیس‌جمهور آمریکا، از موضع اسپانیا دفاعی علنی نکرد و حتی وعده داد که مادرید در آینده برای افزایش هزینه‌های ناتو ترغیب خواهد شد. این رویکرد، با واکنش انتقادی مقامات اسپانیایی مواجه شد و وزیر امور خارجه این کشور آن را نشانه فاصله‌گرفتن از روحیه سنتی همگرایی اروپایی دانست. هم‌زمان، برخی ناظران سیاسی نسبت به تعمیق شکاف در اتحادیه اروپا هشدار داده و این اختلافات را بازتابی از ناتوانی اروپا در اتخاذ موضعی یکپارچه در قبال جنگ ایران ارزیابی کردند. با وجود نگرانی‌ها درباره تعمیق شکاف در اتحادیه اروپا، تحلیلگران احتمال قطع روابط اقتصادی میان آمریکا و اسپانیا را پایین ارزیابی کرده و تهدیدهای مطرح‌شده را بیشتر در حد هشدار سیاسی تفسیر کرده‌اند[18].

وب‌سایت «Zeteo» مستقر در آمریکا نیز طی گزارشی، به معرفی نخست‌وزیر اسپانیا و مواضعش پرداخته و او را یکی از معدود رهبران غربی دانسته که در شرایط تشدید جنگ‌طلبی، بر اصول دموکراسی و حقوق بشر تأکید دارد. در این گزارش، پدرو سانچز به‌عنوان صدایی متفاوت در اروپا معرفی شده که حملات آمریکا و اسرائیل علیه ایران را غیرقانونی توصیف کرده و با شعار «نه به جنگ» مخالفت خود را به‌صورت علنی اعلام کرده است. این موضع در امتداد سیاست‌های پیشین اسپانیا از جمله به‌رسمیت‌شناسی فلسطین، حمایت از نهادهای مرتبط با پناهندگان فلسطینی و اتخاذ اقدامات نمادین و عملی علیه اسرائیل ارزیابی شده است. گزارش همچنین به واکنش تند دونالد ترامپ اشاره می‌کند که در پاسخ به این مواضع، اسپانیا را متحدی نامطلوب خوانده و تهدید به قطع روابط تجاری کرده است. درعین‌حال، سانچز به‌عنوان سیاست‌مداری باسابقه بقا در فضای پیچیده سیاسی داخلی معرفی می‌شود که علی‌رغم فشارها و انتقادات، همچنان بر رویکرد ضدجنگ خود پافشاری دارد. این گزارش تأکید می‌کند که مواضع او بازتابی از حمایت بخش قابل‌توجهی از افکار عمومی بوده و حتی نوعی احساس غرور ملی در داخل و توجه بین‌المللی را به همراه داشته است. بااین‌حال، برخی منتقدان اقدامات دولت او را بیشتر نمادین دانسته و آن را در پیوند با اهداف سیاسی داخلی ارزیابی می‌کنند. در مجموع، این گزارش سانچز را به‌عنوان یکی از معدود چهره‌های برجسته اروپایی در مخالفت با جنگ و سیاست‌های مداخله‌گرایانه غرب معرفی می‌کند[19].

از سوی دیگر، اندیشکده «تمرکز بر سیاست خارجی» (Foreign Policy in Focus) مستقر در آمریکا، طی گزارشی تحلیلی با عنوان «پدرو سانچز: ظهور یک حامی اروپایی خویشتن‌داری راهبردی»، به بررسی سیاست‌های اسپانیا و نخست‌وزیر این کشور پرداخته است. در این گزارش آمده است: در جهان غرب، جریان‌های مخالف مداخله‌گری عملاً بی‌پناه شده‌اند. تصمیم فاجعه‌بار دونالد ترامپ برای آغاز جنگ علیه ایران، صداهای غیرمداخله‌گر در جناح راست آمریکا را به حاشیه رانده است. در اروپا نیز، میانه‌روی آتلانتیکی بی‌روح و حتی بدتر از آن، اخلاق‌گرایی تهاجمی که توسط سبزهای آلمان نمایندگی می‌شود، به درک فزاینده‌ای از ریاکاری و استانداردهای دوگانه دامن زده است: مقابله قاطع با تجاوز روسیه در اوکراین، در کنار سکوت شرم‌آور درباره اقدامات اسرائیل در غزه، لبنان و ایران. در چنین فضای ناامیدکننده‌ای، توجه جریان‌های مخالف مداخله‌گری به مادرید معطوف شده است و به‌طور غیرمنتظره، پدرو سانچز، نخست‌وزیر اسپانیا، به‌عنوان رهبر این جریان در حال ظهور است. این چشم‌انداز در سخنرانی سانچز در دانشگاه تسینگ‌هوا در جریان سفر اخیرش به چین به‌خوبی نمایان شد. او به غرب گفت که دوران تک‌قطبی به پایان رسیده است و آنچه امروز رخ می‌دهد، انتقال هژمونی نیست بلکه تکثر قطب‌هاست؛ او به ماتئو ریچی، مبلغ ایتالیایی قرن شانزدهم اشاره کرد که با نقشه‌ای که اروپا را مرکز جهان نشان می‌داد به چین رفت، اما دریافت که چین خود را در حاشیه نمی‌بیند. او خواستار تقویت چندجانبه‌گرایی و اصلاح شورای امنیت است، هرچند این اصلاحات به‌تنهایی برای مدیریت رقابت قدرت‌ها کافی نیست. تجربه جنگ سرد نشان می‌دهد که وجود قواعد مشخص مانند معاهدات کنترل تسلیحات و کانال‌های بحران می‌تواند از فاجعه جلوگیری کند. در نهایت، سانچز ممکن است رهبر جریان مخالف مداخله‌گری شود. او زمانی با جنگ ایران مخالفت کرد که تقریباً تنها بود، نسل‌کشی در غزه را محکوم کرد درحالی‌که بسیاری سکوت کردند و در چین به‌صراحت از پایان نظم تک‌قطبی سخن گفت. این‌ها نشان‌دهنده درکی واقع‌گرایانه از جهان جدید است. در برابر دیدگاه هژمونیک برخی رهبران اروپایی، سانچز بر احترام به واقعیت چندقطبی تأکید دارد؛ رویکردی که نه ایدئالیستی، بلکه تنها گزینه عقلانی برای قاره‌ای است که دیگر مرکز جهان نیست[20].

جمع‌بندی

بررسی مجموعه مواضع و کنش‌های دولت اسپانیا در قبال جنگ علیه ایران نشان می‌دهد که این کشور، برخلاف بسیاری از بازیگران اروپایی، تلاش کرده است نوعی بازتعریف هنجاری از سیاست خارجی خود ارائه دهد؛ بازتعریفی که در آن، اصولی همچون منع توسل به زور، احترام به حقوق بین‌الملل و اولویت‌دادن به امنیت غیرنظامیان، بر ملاحظات سنتی ائتلافی و ژئوپلیتیکی غلبه یافته‌اند. در این چارچوب، مخالفت صریح با عملیات نظامی، جلوگیری از استفاده از زیرساخت‌های نظامی داخلی و تأکید بر راه‌حل‌های دیپلماتیک، نه صرفاً مواضعی مقطعی، بلکه نشانه‌ای از تلاش برای تثبیت یک الگوی رفتاری مبتنی بر چندجانبه‌گرایی اصول‌محور است. این رویکرد، درعین‌حال، شکاف‌های عمیق در درون نظم غربی را نیز آشکار ساخته و نشان داده است که اجماع پیشین پیرامون مداخلات نظامی، بیش از گذشته با چالش مشروعیت مواجه شده است.

ازسوی‌دیگر، پیامدهای این موضع‌گیری صرفاً به سطح بین‌المللی محدود نمانده و در سطوح داخلی و منطقه‌ای نیز بازتاب یافته است؛ از افزایش حمایت افکار عمومی گرفته تا تشدید تنش با برخی متحدان، به‌ویژه ایالات متحده. این وضعیت نشان می‌دهد که اتخاذ سیاست خارجی مستقل و مبتنی بر اصول، هرچند می‌تواند هزینه‌های کوتاه‌مدت سیاسی و اقتصادی به همراه داشته باشد، اما در بلندمدت قادر است سرمایه نمادین و مشروعیت هنجاری یک دولت را تقویت کند. در مجموع، تجربه اسپانیا در این بازه زمانی را می‌توان به‌عنوان نمونه‌ای قابل‌تأمل از امکان کنشگری متفاوت در درون ساختارهای ائتلافی غرب دانست؛ الگویی که باتکیه‌بر حقوق بین‌الملل و نقد مداخلات نظامی، می‌کوشد میان الزامات امنیتی و تعهدات حقوق بشری توازن برقرار کند.

منابع

[1] Baume, M., & Tadeo, M. (2026, February 28). Spain slams US and Israeli strikes on Iran, reflecting shift in foreign policy. Euro News. From: https://www.euronews.com/my-europe/2026/02/28/spain-slams-us-and-israeli-strikes-on-iran-reflecting-shift-in-foreign-policy

[2] Latona, D., & Waldersee, V. (2026, March 4). Spain defies Trump’s threats over stance on Iran war, says it ‘won’t be vassals’. Reuters. From: https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/spains-sanchez-trump-you-cannot-play-russian-roulette-with-destiny-millions-2026-03-04/

[3] Waldersee, V. (2026, March 25). Spain’s Sanchez says global citizens shouldn’t pay for fallout of Iran war. Reuters. From: https://www.reuters.com/world/middle-east/spains-sanchez-says-global-citizens-shouldnt-pay-fallout-iran-war-2026-03-25/

[4] Binnur Dönmez, B. (2026, April 8). Spain urges EU to suspend 1995 cooperation treaty with Israel after Lebanon strikes. Anadolu Ajansi. From: https://www.aa.com.tr/en/europe/spain-urges-eu-to-suspend-1995-cooperation-treaty-with-israel-after-lebanon-strikes/3898737

[5] Keeley, G. (2026, March 4). An outlier for condemning Israel’s Gaza genocide, Spain says no to Iran war. Al Jazeera. From: https://www.aljazeera.com/news/2026/3/4/spain-no-to-israel-us-war-iran

[6] Genovese, V. (2026, March 2). Spain rejects Israel’s accusation of ‘standing with Iran’ and other tyrants. Euro News. From: https://www.euronews.com/my-europe/2026/03/02/israeli-foreign-minister-accuses-spain-of-standing-with-iran

[7] Al Arabiya Farsi. (2026, April 10). Spain ramps up criticism of Israel and the United States over the war in Iran. Al Arabiya Farsi. From: https://ara.tv/4cqg7

[8] Reuters., & AFP. (2026, March 2). Spain refuses to let US use bases for Iran attacks. Al Jazeera. From: https://www.aljazeera.com/news/2026/3/2/spain-refuses-to-let-us-use-bases-for-iran-attacks

[9] Ross, T., & Hernandez-Morales, A. (2025, October 16). How Spain’s Sánchez became NATO’s flakiest friend. Politico. From: https://www.politico.eu/article/spain-pedro-sanchez-europe-nato-gdp-spending/

[10] Jones, S. (2025, June 19). Spain rejects Nato plan for member states to spend 5% of GDP on defence. The Guardian. From: https://www.theguardian.com/world/2025/jun/19/spain-rejects-nato-plan-for-member-states-to-spend-5-of-gdp-on-defence

[11] Chislett, W. (2025, April 8). Spain under pressure to spend more on defence. Real Instituto Elcano. From: https://www.realinstitutoelcano.org/en/commentaries/spain-under-pressure-to-spend-more-on-defence/

[12] Tovima. (2026, April 6). Spanish PM Gains as Anti-War Stance Lifts Support. Tovima. From: https://www.tovima.com/world/spanish-pm-gains-as-anti-war-stance-lifts-support/

[13] McMurtry, A. (2026, March 9). Disregard for international law is ‘barbarity’: Spain’s deputy premier criticizes von Der Leyen’s remarks on Iran. Anadolu Ajansi. From: https://www.aa.com.tr/en/europe/disregard-for-international-law-is-barbarity-spains-deputy-premier-criticizes-von-der-leyens-remarks-on-iran/3856624

[14] McMurtry, A. (2026, March 3). Spain pushes for de-escalation of Iran conflict, rejects ‘absurd’ Israeli criticism. Anadolu Ajansi. From: https://www.aa.com.tr/en/europe/spain-pushes-for-de-escalation-of-iran-conflict-rejects-absurd-israeli-criticism/3848488

[15] Stewart, P. (2026, April 24). Exclusive: Pentagon email floats suspending Spain from NATO, other steps over Iran rift, source says. Reuters. From: https://www.reuters.com/world/pentagon-email-floats-suspending-spain-nato-other-steps-over-iran-rift-source-2026-04-24/

[16] Waldersee, V., & Saul, J. (2026, March 26). Iran says it is receptive to any request from Spain, alluding to Hormuz transit. Global Banking & Finance Review. From: https://www.globalbankingandfinance.com/iran-receptive-any-request-spain-alluding-hormuz-transit-20260326/

[17] Lister, T. (2026, March 8). Most European leaders have tiptoed around Trump’s war with Iran. Not Spain’s PM. CNN. From: https://edition.cnn.com/2026/03/08/europe/spain-sanchez-rejection-trump-iran-war-intl-cmd

[18] Scholz, J., & Ris, N. (2026, March 5). Iran war strains US-Spain relations. DW. From: https://www.dw.com/en/iran-war-strains-us-spain-relations/a-76234578

[19] Bhutto, F. (2026, March 16). Meet Spain’s Anti-War, Anti-Trump, Pro-Palestine Prime Minister. Zeteo. From: https://zeteo.com/p/spain-israel-iran-palestine-pedro-sanchez

[20] Mamedov, E. (2026, April 22). Pedro Sanchez: Rise of a European Restrainer. Foreign Policy in Focus. From: https://fpif.org/pedro-sanchez-rise-of-a-european-restrainer/